روز مرہ زندگی وچ من دی تربیت: ایہ کوئی وڈی گل نئیں

اٹھ دنیاوی چنتا

اپنے من وچ تجربیاں اتے احساس توں الگ، ساڈی زندگی دے کم کار وی نیں۔ ایتھے ایہ اوہی گل اے کہ اسی کوشش کرئیے  کہ ایس نوں کوئی وڈا مسلہ نہ بنائیے۔ بودھی شکشا زندگی وچ اٹھ  عارضی گلاں دی فہرست اوپر زور دیندی اے–عام گل بات دے انوسار "اٹھ دنیاوی چنتا" یا "اٹھ دنیاوی دھرم" – ایسے ہی اصول دی پیروی کردے ہوے کہ ہر شے جو حرکت وچ اے،  اوس نے اوپر یا تھلے ہونا ہی اے۔

نفع نقصان

کدی کدار سانوں فیدہ ہوندا اے، اتے کدی نقصان۔ مالی طور تے، اسی کدی پونجی بنانے آں تے کدی گنوا بیٹھنے آں۔ کدی اسی کوئی شے خریدنے آں اتے اوہ چنگی ثابت ہوندی اے (اوہ فیدہ اے)، پر کدی اوہ شتابی ہی ٹٹ جاندی اے (اوہ نقصان اے)۔ تے فیر، ایس وچ کوئی خاص گل نئیں اے۔ ایہ انج ہی اے جویں تاش کھیڈ رہے ہوئیے یا کوئی نیانیاں دی کھیڈ ہووے؛ کدی اسی جت جانے آں تے کدی ہار جانے آں۔ فیر کیہ ہویا؟ کوئی غیر معمولی گل نئیں۔

دراصل، سانوں اپنے آپ نوں ایہ چیتا کران دی ضرورت اے کہ اسی اوس نیانے سمان نہ بنئیے جو جد ہاردے نیں تے چیکاں ماردے نیں "میں جتنا چاہنا واں!" تہانوں ہمیش جت کیوں ملے؟ ایہ ایس امید سمان اے کہ ہر کوئی مینوں پسند کرے گا۔ بدھ مت وچ اک کم دی کہاوت اے، "جد ہر کسے نے مہاتما بدھ نوں پسند نئیں کیتا، تے اسی اپنے لئی کیہ توقع کرسکنے آں۔ سارے لوکی سانوں پسند کرن گے؟" یقیناً نئیں۔ ہر کوئی ساڈے فیس بک پتر اوپر پسند (like) دا بٹن نئیں دباۓ گا۔ کجھ لوکی تے سانوں پسند ہی نئیں کردے۔ کیہ کِیتا جاۓ؟ ایہ عام جیہی گل اے۔

ایہ سب فیدہ نقصان دی گل اے۔ جد ساڈا کسے نال سمبندھ قائم ہوندا اے، تے اخیر اوہ رشتہ ٹٹ وی جاندا اے۔ پہلے اساں کھڑکی اوپر بیٹھی اک جنگلی چڑی دی مثال دتی سی، جتھے اوہ کجھ چر لئی آوندی  اے پر کیوں جے اوہ ازاد اے، اوہ پُھر کر کے اڈ جاۓ گی۔ سمبندھاں دا وی ایہی حال اے۔ جس قدر تسی کہو، "مینوں کدی چھڈ نہ جانا، میں تہاڈے بغیر جی نئیں سکدا،" اتے جے تسی ساری زندگی اکٹھے رہو تاں وی تہاڈے وچوں کوئی اک دوجے نالوں پہلے بےشک مرجاۓ گا۔ اسی اک دوست بنانے آں، اسی اک دوست کھو بیھنے آں، ایس وچ کوئی خاص گل نئیں۔ زندگی بس انج ہی اے۔ ایس دا مطلب ایہ نئیں کہ جد دوست بنائیے تے اسی خوش  نہ ہوئیے اتے جد دوست کھو دئیے تے نراش نہ ہوئیے –انج کرنا عدم احساس دا نام اے "بھاویں  کجھ ہوجاے"، اتے ایہ بالکل اجیہی گل نئیں جس طراں "کجھ خاص نئیں" – پر اسی ات واد کولوں کم نئیں لیندے اتے اسی بات دا بتنگڑ نئیں بناوندے۔

ویڈیو: ڈاکٹر شونی ٹیلر – «شانتی کیہ شے اے؟»
نکے وشے نوں سنن/تکن لئی ویڈیو سکرین اوپر سجی نکر وچ تھلے نکے وشے آئیکان اوپر کلک کرو۔ نکے وشے دی بولی بدلن لئی "سیٹنگز" اوپر کلک کرو، فیر "نکے وشے" اوپر کلک کرو تے اپنی من پسند بولی دی چون کرو۔

ایہ دلچسپ ہووے گا جے اسی اپنے آپ اوپر نظر پائیے اتے ویکھئیے کہ فیدہ  اتے نقصان دی صورت وچ ساڈا کیہ سبھاو ہوندا اے۔ مثال دے طور تے، میں اپنی ذات اوپر  نظر پاناں واں کیونکہ میں اپنی ویب سائٹ (web site) وچ مست رہنا واں؛ میرے وچار اتے سارے شغل سارا دن ایس وچ ہی گم رہندے نیں۔ ساڈے کول شماریات (statistics) دا اک پروگرام اے اتے مینوں پتہ ہوندا اے کہ روزانہ کنے جن ایس نوں پڑھدے نیں۔ جے کسے دن تعداد ودھ جاۓ، تے بڑا چنگا لگدا  اے، پر جے ایہ مخصوص تعداد تک نہ پوہنچے یا اوتھے تک نہ جاۓ جو میری آشا اے، تے ایہ اینا بھلا نئیں لگدا۔ تے ایہ فیدہ اتے نقصان اے۔

اک معنے وچ مینوں گھٹ درجہ دی خوشی ہوندی اے۔ ایہ کوئی ڈرامائی گل نئیں۔ کجھ ہفتے پہلے، اک دن ایہ تعداد چھ ہزار تک پوہنچی جو انج سی "واہ، چھ ہزار، ایہ تے بوہت زیادہ اے!" پر ایس گل دی خوشی تھوڑی جنی اے۔ ایہ کوئی وڈی گل نئیں کیونکہ ایس نے درحقیقت کجھ نئیں کیتا۔ احساس ایہ سی"چلو ٹھیک اے۔ ہن اگے کیہ؟ نویں گل کیہ اے؟" فیر دوجے دن ایہ تعداد ۴۵۰۰  تک تھلے آ گئی، اتے میں تھوڑا کو نراش جیہا ہو چلیا، "اوہ، اج کجھ زیادہ لوکاں نے نئیں ویکھیا"۔ پر جو گل زیادہ نمایاں لگدی اے اوہ ہے من دی رجھتا، جس دا مینوں اقرار اے، کہ ہر پل ایس شماریات اوپر نظر رکھنا چاہنا واں۔ بدھ مت کہندا اے کہ ایہ نفس پرستی دا احساس، دوجی شیواں دی ات حدل مانگ دے مقابلہ وچ، بہت بلیدان اے، کیونکہ "میں" دی چنتا سب توں زیادہ جبلّی اے۔ اپنے بارے وچ ایہ سوچ کہ میں اک حیرت انگیز یا مہان ہستی آں یا ایہ کہ کسے نوں ساڈے  نال پیار نئیں، بھاویں ایس دے وکھالے دی لوڑ تے نئیں، پر فیر وی ہمیش اُوپر دی تہہ تھلے ایہ وچار قائم رہندا اے۔

تسی سب اپنی اپنی مثال  اوپر گوہ کر سکدے او، شائد فیس بک یا پیغام رسانی دے متعلق۔ اج مینوں کنے سنیہے ملے؟ کس کس نے میرے پوسٹ پسند کیتے؟ کنی وار اسی فیس بک اوپر نظر پانے آں یا اپنے کھیسے وچوں فون کڈ کے ویکھنے آں کہ کجھ آیا تے نہیں؟ پچھلے زمانہ وچ ایہ انٹرنیٹ وغیرہ دے جھمیلے نئیں سان، پر لوکی ایہی ڈاکیہ دے نال کردے سان۔ "کیا اج میرے لئی کوئی پتر ہے؟" کوئی چٹھی نہ ہوندی تے "اوہ، کوئی مینوں پسند نئیں کردا"۔ یا ایہ سارے اشتہار ہوندے نیں اتے اسی ایہ نئیں منگدے۔ "کجھ وی خاص نئیں" دا ایہ ول ساڈے جذباتی ہیٹھ اوپر نوں گھٹ کرن وچ مددگار ثابت ہوسکدا اے، کیونکہ جو کجھ وی ہوندا اے ایس بارے ساڈا جذباتی سنتولن اتے خاطرجمعی بہتر ہوندی اے۔ جو گل ڈاڈھی اوکھی اے اوہ اپنی ایس بھیڑی عادت نوں سنبھالنا اے جس وچ ہمیش چیک کردے رہن دی آشا ہوندی اے کہ کیہ آیا اے ۔

اپنے رویہ نوں بدلنا اک سست  اتے لما طریقِ عمل اے۔ شیواں انج ہی شتابی  تبدیل نئیں ہوجاندیاں بلکہ دھیرج چاہندیاں  نیں۔ انج کرنا دلچسپ ہووے گا جد تسی اپنے آپ نوں زیادہ حقیقت پسند طریقہ نال ویکھنا شروع کر دیو، جتھے تسی ویکھدے او، "میں  کمپیوٹر اتے سیل فون دا غلام بن چکیا واں، کیونکہ مینوں ایہناں نوں وار وار ویکھنا پیندا اے۔  میں ایہ وار وار چیک کرنا چاہنا واں کہ کنے لوکاں نے میرا جواب دتا اے۔ میں کیوں غلام بن گیا؟" زمین دوز ریل گڈی وچ سارے یاتریاں نوں ویکھو کہ کنیاں دے ہتھ وچ سیل فون نیں۔ کیوں؟ ایہ خود پسندی اے اتے سرکھشا دا نہ ہونا اے، ایس من دی دشا دے نال کہ "میں کسے گل توں محروم رہنا نئیں چاہندا"۔ کیوں؟ اینا پربھاوت کیہ اے؟ کجھ شیواں تے ضروری ہو سکدیاں نیں، اسی ایہ نئیں کہہ رہے آں کہ کجھ وی ضروری نہیں، پر اسی ہر ویلے جوڑ ملائے رکھن اتے ہر ویلے آن لائن رہن دی ضرورت نوں بوہت ودھا چڑھا دینے آں۔ اپنے جذباتی سنتولن دی روشنی وچ ایس دی پرکھ کرنا بہتر ہووے گا۔

کدی اسی جت جانے آں، اتے کدی ہارجانے آں۔ ایہ اک پکا اصول اے۔

شیواں ٹھیک ٹھاک جا رہیاں نیں یا شیواں وگڑ رہیاں نیں

دوجا پکا  اصول ایہ ہے کہ کدی کدار شیواں ٹھیک جاندیاں نیں اتے کدی وگڑ جاندیاں نیں۔ اسی ایس نوں مختلف پدھر اوپر سمجھ سکنے آں پر  جواب ایہی اے کہ "کجھ وی خاص نئیں"۔ ساڈا اک دن ٹھیک جارہیا ہوندا اے، اتے دوجا اوکڑاں بھریا، لوکی ساڈے لئی مصیبتاں کھڑی کردے نیں اتے ہر گل وگڑدی لگدی اے۔ ایہ عام گل اے۔ سویر ویلے ساڈی شکتی بوہت اچی ہوسکدی اے، اتے دوجے پہر بالکل ڈگی ہوئی۔ کدی اسی تگڑے ہونے آں، اتے کدی سانوں نزلہ ہو جاندا اے۔ کجھ وی خاص نئیں۔

تعریف اتے تنقید

اگلا پکا اصول تعریف اتے  تنقید بارے ہے۔ کجھ لوکی ساڈی تعریف کردے نیں، تے دوجے تنقید۔ اسی کیہ سبھاو بنائیے؟ ہر کسے نے مہاتما بدھ دی تعریف نئیں کیتی؛ کجھ لوکی، اچیچ اوہناں دے چاچے اتے مامے تے پتر بھرا، اوہناں دے بڑے  نقاد سان۔ تے اسی کیوں توقع رکھئیے کہ ہر کوئی ساڈی تعریف کرے گا؟

میں ایتھے فیر اپنی مثال دواں گا۔ مینوں اپنی ویب سائٹ بارے کئی ای میل ملدیاں نیں، جنہاں وچ اکثر ایہ کہندے نیں کہ ایہ ویب سائٹ اوہناں لئی کنی فیدہ مند ثابت ہوئی اے، پر کدی کدار تنقید وی ملدی اے۔ یقیناً تعریف وصول کرنا تے سوکھا  ہوندا اے؛ پر تنقید ساڈے من لئی پریشانی دا سبب ہوسکدی اے۔

تنقید سن کے، ایس حد تک نہ جاؤ کہ میں بڑا مہان آں یا ایس دے اُلٹ، "میں ایس دا ادھیکار نئیں رکھدا۔ جے اوہ میری اصلیت نوں سچ مچ جاندے تے اوہ مینوں چنگا نہ جاندے"۔ پر تعریف  دا سویکار  کرنا بوہت سوکھا اے۔ تنقید کیوں اینی زیادہ اوکھی اے؟ کیونکہ اسی خود پسند آں۔ من دی سرکھشا دے نال،  اسی اپنے آپ دے بجاۓ ہوراں دے بارے وچ سوچنے آں، کہ اسی اجیہا کیہ کِیتا جس دے سبب اوہناں نے ساڈے اوپر تنقید کیتی۔ جے اسی اوہناں دی کجھ مدد کر سکئیے، بھاویں اوہ معافی ہی ہووے، "میں مننا واں کہ میں تہانوں کسے مشکل وچ پا دتا، میں بوہت معافی دا طلبگار ہاں، ایہ میرا مدعا ہرگز نہیں سی"۔ ہولی ہولی ایس طراں خود پسندی توں توجہ ہٹا کے ہوراں نوں پسند کرن ول ایس دا منہ موڑ دینے آں۔

اسی ایہی اپنی معمول دی روزمرہ دی زندگی وچ دوجیاں نال معاملہ وچ وی کرسکنے آں۔ کدی اوہ ساڈے نال سہمت ہون گے تے کدی ناراض۔ جد لوکی ساڈے نال خوش ہون، تے ایہ سوکھا اے۔ فیر ساڈی زندگیاں وچ کجھ اجیہے وی لوکی ہوندے نیں جنہاں نال نبڑنا اوکھا ہوندا اے اتے جو ہمیش تنقید ہی کردے نیں یا منفی رویہ رکھدے نیں۔ ساڈا ایہناں دے نال کیہ سلوک ہووے؟ کیا اسی ایہناں نوں اوکھا اتے ناگوار ہی سمجھنے آں؟ مینوں یقین اے کہ تہاڈی زندگی وچ وی کجھ اجیہے لوکی ضرور ہون گے۔ اوہ کال کرن گے یا ملاقات کرنا چاہن گے اتے لنچ کرنا چاہن گے، اتے بس سو فیصد اپنے بارے ہی گل کردے اتے شکائیتاں کردے رہن گے۔ تسی شائد سوچو، "اف، فیر اوہی پرش"۔ پر تسی ہمیش ایہ بہانہ نئیں بنا سکدے کہ تسی مصروف او!

جے ساڈا جواب ایہ سوچ ہووے کہ میرے لئی اوس دے نال سمے بتانا اتے اوس دی شکائیتاں سننا کنا اوکھا ہووے گا، تے سانوں اپنی اکھ دھرائی بدلنی ہووےگی: ایہ پرش ہمیش شاکی اے کیونکہ دراصل اوہ بوہت ناخوش اے، اتے اکلا  وی اے۔ لوکی جو شکایٔتاں کردے نیں عام طور تے انج دے ہوندے نیں، کیونکہ کوئی وی اوہناں دے نال سمے بتانا پسند  نئیں کردا۔ تے جے سانوں اوہناں دے نال کجھ سمے بتان دا موقع آجاۓ، اسی کجھ ہمدردی پیدا کرسکنے آں، اتے ایہ اینا خوفناک تجربہ وی ن ئیں ہووے گا کیونکہ اسی اوہناں بارے سوچ رکھنے آں، "میں" بارے نہیں۔

اچھی اتے بری خبر سننا

چوتھا پکا اصول اچھی اتے بری خبر سننا اے۔ ایہ پشلی گل سمان اے: ہر شے اوپر تھلے جاندی اے۔ یقیناً، ایہ چار پکے اصول اک دوجے اوپر منطبق ہوندے نیں اتے "کجھ خاص نئیں" دا اصول ایہناں اٹھاں وچوں  ہر اک اوپر لاگو ہوندا  اے۔ اچھی یا بری خبر سننا کجھ اچیچ گل نئیں، ایہ سب دی زندگی وچ پیش آوندا اے۔

ہن، کجھ لوکی سرکھشا دے ایس ول اوپر اعتراض کردے نیں، ایہ دعوٰی کردے ہوۓ کہ اوہناں نوں ایہ جذباتی اونچ نیچ چنگا لگدا اے کیونکہ جے ایہ اونچ نیچ نہ ہووے  تے تسی جیوندے وی ہو کہ نہیں۔ پر سانوں ایہ پرکھنا ہووے گا کہ ایہ اکھ دھرائی فیدہ مند وی ہے کہ نہیں۔

پہلے پہل، اسی کسے جذباتی اونچ نیچ اوپر ہوئیے یا نہ ہوئیے، اسی فیر وی زندہ تے ہاں۔ ایہ ذرا اک مورکھ مان اعتراض اے۔ تے جد اسی جذباتی اونچ نیچ ہیٹھ ہونے آں تے کیہ ہوندا اے؟ اسی ایس حال وچ سرت وان چنتا نئیں رکھدے کیونکہ اسی جذبیاں ہیٹھ آئے ہونے آں۔ جے اسی زیادہ شانت ہوئیے، تے ساڈی زندگی اینی ڈرامائی نہ ہووے، اتے ایہناں دشا نال بہتر ول نال نبڑن لائق ہونواں گے۔ جے تسی ٹھنڈے سبھاو نال نئیں سوچ رہے او اتے طیش وچ آ جاؤ، تے تسی اجیہی گلاں کہہ جاندے او جنہاں اوپر تہانوں بعد وچ افسوس ہوندا اے۔  اپنے جذبیاں وچ اک سنتولن من رکھن دا مطلب ایہ ہے کہ اسی ایس طراں دے کم نہ کرئیے۔ اتے ایس معاملہ وچ کہ ہر پرش خوشی دی طلب رکھدا اے، ایس طراں دی شانت، آنند خوشی بوہت پائیدار ہوندی اے بہ نسبت ڈرامائی "دھوم دھڑکا" قسم دی خوشی دے۔

"کجھ خاص نئیں" دا چیتاوان ڈھانچہ

آؤ جس چنتا دے ول دی اسی گل کر رہے آں ایس دی  بنیاد، یا ایس دے چیتاوان ڈھانچہ اوپر نظر مارئیے۔ ایتھے چیتاوان اکھ دھرائیاں نوں سمجھنا بوہت ضروری اے۔ اک چیتاوان نظریہ کیہ اے؟ اک چیتاوان نظریہ، کسے وسیلے راہیں جو مثلاً "کجھ خاص اے"، شیواں اوپر نظر پانا یا اوہناں دے نال واہ پینا اے۔ ایہ اک من دا خانہ رکھن سمان  اے، اتے جد سانوں کسے شے دا تجربہ ہوندا اے تے اسی اوس نوں ایس "کجھ خاص اے" دے من دے خانہ وچ پا دینے آں۔

اسی ایہ ہر ویلے کرنے آں، کیونکہ ایس طراں اسی سمجھن اتے پرکھن دے قابل ہونے آں۔ "سوانی" نام دا اک من دا خانہ اے۔ میں اک پرش نوں ویکھنا واں اتے اوس نوں "سوانی" دے خانہ وچ پا دینا واں۔ ایسی طراں، مختلف شیواں اتے تجربیاں نوں مختلف من دے خانیاں وچ پاندے چلے جانے آں۔ مثال دے طور تے، اوہی پرش جنہاں نوں اسی "مرد" یا "سوانی" دے خانہ وچ رکھنے آں، اوسے نوں "نوجوان پرش" یا "بڈھا  پرش " یا "بھورے وال" یا "کالے وال" دے  خانہ وچ وی پا سکنے آں۔ ایس طراں دے کئی خانے ہو سکدے نیں۔

حقیقت وچ شیواں خانیاں وچ ونڈیاں نئیں ہوندیاں۔ ایہ گل بالکل صاف لگدی تے ہے، فیر وی ایس نوں سمجھنا اتے بدھی وچ بٹھاونا بڑا اوکھا کم اے۔ مثال  دے طور تے، اسی کسے نوں "خوفناک پرش" دے خانہ وچ پائیے، پر کوئی پرش کیول خوفناک رہ کے نئیں جیوندا، کیونکہ جے سچ مچ انج ہوندا تے اوہ ہر اک نوں انج ہی لگدا، اتے اوہ بالک پن توں ہی انج  ہوندا۔

ایہ من دے خانے شیواں نوں سمجھن وچ ساڈی مدد کردے نیں، اتے دوجیاں بارے ساڈے وچار بندے نیں۔ ایس ذہنی خانہ دی قسم نال جس وچ اسی شیواں نوں رکھنے آں۔ سانوں ایہ گل ذہن وچ رکھن دی ضرورت اے کہ ایہ خانے صرف ذہن وچ  ہی بنے ہوندے نیں اتے حقیقت اوپر مبنی نئیں ہوندے –کدرے کوئی خانے نئیں ہوندے، کیا ہین؟

اسی ایہناں خانیاں نوں کس طراں بنانے آں؟

آؤ ویکھنے آں کہ اسی کس طراں شیواں نوں ایس خانہ وچ پانے آں، بمقابل اوس خانہ دے۔ اسی ایہ کسے شے دے موٹے گن دی بنا اوپرکرنے آں جو ایس نوں دوجیاں شیواں توں سچ مچ وکھ کردا اے۔ ایس نوں اسی "گن دی خوبی" دی اصطلاح دے سکنے آں۔ اک سادہ مثال ایہ ویکھنا اے کہ جد اسی شیواں نوں اجیہے خانہ وچ رکھنا چاہنے آں جس نوں "مربع " کہندے ہون تے اوہناں دے گن دی خوبی کیہ ہونی چاہیدی اے۔ خوبی ایہ ہونی چاہیدی اے کہ چار برابر دی دِشا ہون – تے جنہاں وچ ایہ خوبی ہووے اوہناں نوں اسی "مربع " دے خانہ وچ رکھ دینے آں۔

ایہ اک سادہ صفت سی، پر "پریشان کرن والے پرش" دی صفت بارے تہاڈا کیہ خیال اے؟ اجیہے پرش دے کیہ گن ہونے چاہیدے نیں جنہاں نوں ویکھ کے اسی کہہ سکئیے "توں اک پریشان کرن والا پرش ایں"؟ ایہ کوشش کرنا اتے ویکھنا دلچسپ ہووے گا کہ اوہ کیہ گل اے جو پریشانی پیدا کردی اے۔۔ تہاڈے سر دے دوالے بھیں بھیں کردی ہوئی مکھی اتے ایس پرش وچ کیہڑی  گل سانجھی اے جو دونواں نوں "پریشان کرن والے" دے خانہ وچ پان اوپر مجبور کر دی اے؟

میں تے ایہ  کہواں گا کہ دونویں کجھ اجیہا کردے نیں کہ میں اپنا جذباتی سنتولن اتے من دی شانتی کھو بیٹھنا واں۔ تے، اسی ایس من دے خانہ دی تعریف واقعی اپنے حوالہ نال کرنے آں، نہ کہ اوہناں دے حوالہ نال، کیونکہ جو گل مینوں پریشان کردی اے ہوسکدا اے اوہ تہانوں نہ کردی ہووے۔ اتے جتھوں تک اوہ گلاں جو میرے من دی شانتی برباد کردیاں  نیں، ہوسکدا اے کہ اوہی اجیہی ہون جو میرے لئی مکمل موہ رکھدیاں نیں،  کہ میں جھلا ہوجانا واں۔ تے دلچسپ گل ایہ ہے کہ کس طراں میں  شیواں دی تعریف کرنا اتے اوہناں نوں خانیاں وچ رکھنا واں، دراصل اوہ ساڈے ہی حوالہ نال نیں۔

فیر ساڈے اوہ سارے احساس نیں۔ ہن ایہ دلچسپ ہونا شروع ہو رہیا اے (یا شائد پہلے توں ہی دلچسپ سی)۔ ساڈا اک من دا خانہ "خوش" اے۔ تسی کس طراں شیواں نوں "خوش" خانہ وچ رکھو؟ ایہ کہنا اوکھا اے۔ کوئی سانوں پچھدا اے، "کیہ تسی خوش او؟" اتے اسی نئیں جاندے کہ کیہ جواب دئیے۔ جے اسی اپنے آپ کولوں پچھئیے، "کیا میں خوش آں؟" – اتے مینوں پتہ ہی نہ ہووے کہ ایس دا مطلب کیہ اے۔ تے اخیر اوہ صفت کیہ اے جو خوشی دی تعریف کردی اے؟ اسی بوہت خوش تے رہنا چاہنے آں، پر ایہ نئیں جاندے کہ خوشی کیہ ہوندی اے۔ انوکھی گل ہے نا؟ تعریف ایہ ہے کہ ایہ اجیہی گل اے کہ جد تہانوں اوس نال واہ پوے تے تسی اوس توں دور ہونا پسند نہیں کردے؛ اتے چاہندے او کہ اوہ چلدی رہے۔ بدھ مت دی شکشا وچ سانوں ایہ تعریف ملدی اے، تے بس ایس توں تھوڑی مدد مل جاندی اے۔

فیس بک بارے کیہ خیال اے؟ ایس نوں "پسند" کرن دی کیہ تعریف کرئیے؟ ایہ کجھ اجیہی گل اے جو سانوں مسکان دیندی اے اتے خوشی دا احساس دلاندی اے۔ پر سوچو کہ جے تسی ایس نوں ہی ویکھو، سارا دن کجھ  ہور نہ ویکھو، تے سانوں ایہ چنگا نئیں لگے گا، ہے نا؟ عجیب گل اے۔ ہے نا؟

جد تہاڈے کول چیتاوان نظریہ ہووے، تے ہمیش اک ذہنی نقشہ ہوندا اے کہ ایہ صفت کیہ ظاہر کر دی اے۔ تے جد تسی سوچو "کتّا" تے تہاڈے ذہن وچ کتے دی اک طراں دی تصویر آجاندی اے، جو مینوں یقین اے کہ ہر اک لئی وکھو وکھ ہوندی ہووے گی۔۔ جنسی لحاظ نال سندر پرش یا پریشان کرن والا پرش دی ذہنی تصویر بارے وی انج ہی اے۔

تے مینوں جو پسند اے ایس دا وکھالا کس طراں ہووے؟ ایس دا بیان بوہت اوکھااے۔ ساڈی گل بات دا ایہ ول اے، ہے نا، کہ "مینوں ایہ سٹائل پسند اے، مینوں ایس طراں دی غذا پسند اے، مینوں ایس طراں دی فلم پسند اے، اوہ نار میرے مزاج  دی نئیں اے، اوہ بندہ میرے پرم پرا ونگر دا اے"۔ میری پسند نوں کیہڑی شے ظاہر کردی اے۔ فیس بک اوپر کسے تصویر نوں ویکھ کے، کیا اسی ایس دا کسے ایس طراں دے تجربہ نال مقابلہ کرنے آں جو سانوں پسند آیا اتے ایس نوں اسی "پسندیدگی" دے خانہ وچ پا دینے آں؟ سانوں یاد رکھنا چاہیدا اے کہ ایہ سب ساڈے من ولوں آرہیا اے، ایس شے دی ولوں نئیں۔ جے کجھ ایس شے ولوں آوندا ہوندا، جویں ایس شے دا کوئی فطری گن ہووے، تے ہر کوئی اوس نوں پسند کردا۔ لہٰذا ایہ سب پکھ پات اے۔

"نویکلا" دی تعریف

اگلا قدم ایہ ویکھنا اے کہ اوہ کیہڑے پرتندھ نیں جو کسے نوں نویکلا بناوندے نیں۔ کیا ایس شے وچ ہی کوئی خاص گل اے یا فیر "کجھ خاص" دا ذہنی خانہ اے، جس نوں اساں ہی فرض کرلیا اے؟ جے اسی غور کرئیے کہ کسے شے نوں کیہ نویکلا  بناوندا اے، تے "کجھ وی خاص نئیں" دی نظریاتی بنیاد سمجھ وچ آون لگدی اے۔ ایس شے وچ اپنی کوئی  خاص گل نئیں ہوندی۔ کسے "نویکلے" دا خیال پوری طراں ساڈے وچار نال ہی جنم لیندا اے، ساڈے اپنے ذہنی خانہ "نویکلا" نال۔ ایس نال نتار پُن کے ہی اسی شیواں نوں ویکھنے آں: ایہ نویکلا اے اتے اوہ نویکلا نئیں اے۔

فیر اسی اپنے آپ کولوں پچھ سکنے آں، اسی کس طراں نویکلے دی تعریف کرئیے؟ کجھ لوکی کہن گے کہ جد کوئی شے اپرسدھ  ہووے: "ایہ اک اپرسدھ پینٹنگ اے" یا "ایہ اک خاص کھانا اے"۔ پر کیا ہر شے انوپ نئیں۔ دو شیواں بالکل اکو جیہی نئیں ہوندیاں۔ بند گوبھی  دے ڈھیر وچ ہر گوبھی دا پتہ انوپ ہوندا اے۔

فیر تسی سوچدے ہووو گے، "شیواں وکھو وکھ ہون گیاں۔ خاص ہون لئی اوہناں نوں سب توں وکھ ہونا پیندا اے"۔ پر اوہناں نوں کنا مختلف ہونا چاہیدا اے؟ کس طراں اتے کتھے اسی معمولی اتے غیر معمولی دے وچکار انتر کرئیے؟ اسی ایہ کس طراں مِتھئیے؟

فیر تسی کہہ سکدے او کہ خاص شے کجھ نویں ہونی چاہیدی اے۔ پر ایہ کیہ میرے لئی نویں اے  یا ساری دنیا لئی؟ اسی ہر شے نوں بس اپنے ہی حوالہ نال ویکھنے آں، اتے ہر تجربہ جس نال سانوں واہ پیندا اے اوہ نواں ہی ہوندا اے، ہے نا؟ مینوں اج اوس نال واہ نہیں پے رہیا  جو کل پے چکیا اے۔ اج بیتیا ہویا کل نئیں اے۔ ایس اعتبار نال، ہر شے خاص اے، جس دا اصل مطلب اے کہ کجھ وی خاص نئیں۔ ہر شے انوپ اے، ہر شے جدا، اتے ہر شے اپرسدھ، تے کجھ وی اجیہا نئیں اے جس نوں اسی کہہ سکئیے کہ اوہ خاص اے۔ جے اسی آکھئیے کہ کوئی شے خاص اے کیونکہ اسی ایس نوں پسند کرنے آں، تے اسی جاننے آں کہ ساڈی پسند ہمیش بدلدی رہندی اے؛ جے سانوں اوہ کثرت نال مل جاۓ تے پسند آونا مُک جاندا اے، اتے جے کجھ لمے چِر تک ملدی رہے تے اسی تنگ آجانے آ ں۔

ایس طراں دے معاملے نیں جنہاں اوپر اسی کم کرنے آں تا کہ شیواں نوں "نویکلا" دے خانہ وچ پاندے رہن دی لت توں چھٹکارا پا سکئیے۔ "میرے ہن دے احساس بوہت پربھاوت نیں"۔ کیوں؟ ایہ کیوں "پربھاو" دے خانہ وچ اے؟ اسی ایہ کوشش کرنے آں کہ کسے شے نوں غیر ضروری من دے خانیاں وچ پاون دی اکھ نال ویکھئیے۔ یقیناً کجھ ضروری اتے کارآمد خانے نیں؛ اسی ایہناں دے بغیر زبان سمجھن جوگے نئیں ہوسکدے۔ لوکی اک ہی شبد نوں بولن لئی مختلف لہجیاں وچ، ہولی اچی اوازاں کڈدے نیں، جس نوں اسی ایس شبد دے ذہنی خانہ دے کارن ہی سمجھ سکنے آں۔

ایس طراں اسی سارے خانے امن جوگ نئیں کرسکدے۔ کجھ ذہنی خانے زیادہ مددگار نئیں ہوندے، کیونکہ اوہ پوری طراں نال ذاتی ہوندے نیں، جویں "کجھ خاص"۔ جد تسی پرکھنا شروع کرو، اوہ تہاڈی اپنی ہی اکھ دھرائی وچ ہوندا اے: جس نوں اسی خاص تصور کرنے آں، بھاویں اسی ایس خاص دی کوئی تعریف نئیں کرسکدے۔

ایس طراں، اسی نہ صرف ذاتی کنٹرول اتے سنسکار ورتنے آں، "میں شیواں نوں کسے خاص اکھ نال نئیں ویکھدا"، کیونکہ ایس اوپر عمل کرنا بڑا اوکھا کم اے۔ پر سرت راہیں اسی ویکھ سکنے آں کہ چونکہ ایہ سب من دا ڈھانچہ اے، حقیقت وچ کجھ وی خاص نئیں۔

چیتاوان سوچ دے گیان دے واسطے نال من دی سرکھشا

کئی پدھراں نیں جنہاں دے سہارے اسی اپنی اکھ دھرائی اوپر من دی سرکھشا راہیں کم کرسکنے آں۔ مختلف ذہنی خانیاں دے ذریعہ اسی شیواں نوں پرکھ سکنے آں، اتے اسی پرکھ ہیٹھ شیواں نوں اک خانہ توں دوسرے خانہ وچ بدلی کرسکنے آں۔ کسے نوں "پریشان کرن والا اتے شکائیتی پرش" دے خانہ وچ رکھن دے بجاۓ اوہناں نوں اسی "ناخوش، چھڑا پرش" دے خانہ وچ رکھنے آں، جو ایس پرش دے نال ساڈے ورتاؤ نوں بالکل بدل دیندا اے۔ سانوں پتہ لگدا اے ایس پرش دے اندر اجیہا کجھ نئیں جو اوس نوں اِنج دا یا اُنج دا بنا دیوے، بلکہ اوہ ساڈا وچار اے جو ساڈے اوہناں دے نال ورتاؤ اتے معاملہ اوپر اثر پاوندا اے۔

کجھ من دیاں قسماں، جویں"خاص،" بالکل سہائت نئیں۔ خاص لوکی اتے خاص موقعے وغیرہ ہوندے نیں۔ پر کیا تسی کدی سوچیا کہ جنم دن اتے نواں سالِ دے خاص ہون بارے جد اسی سوچنے آں تے اوہ کنا فرضی اتے انت معلوم ہوندا اے۔ اوہناں نوں کیہڑی شے انوپ بناوندی اے؟ صرف ایہ گل کہ کجھ لوکاں نے انج مِتھ لیا اے۔ یکم جنوری دے دہاڑے کوئی خاص گل نئیں اتے نہ ایہ اتحاس فلکیات دی کسے واپر نال  میل رکھدا اے۔ زمین سورج دے دوالے گھمدی رہندی اے، اتے تسی کسے آد نوں فرض نئیں کر سکدے "ایہ سال دا پہلا دن اے۔" کوئی پہلا نئیں، اتے ایہی وجہ اے کہ ہر سنسکرتی دا اپنا سالِ دا نواں دن ہوندا اے۔ ایس وچ کوئی خاص گل نئیں اے۔ جے تسی کسے اک سنسکرتی وچ ہووو جو نواں سال منا رہے ہون، تے شاکی ہون دی ضرورت نئیں یا اوس نوں لایعنی سمجھن دی لوڑ نئیں، اتے نہ ہی بوہتا گرم جوش ہون یا ودھ چڑھ کے حصہ لین دی ضرورت اے۔

جد اسی ایس بنیادی معاملے نوں سمجھ جائیے کہ کس طراں چیتاوان سوچ کم کردی اے، من دے خانے اتے قسماں اتے اوہناں دے مڈھلے گن، تے اسی ایہناں دا پریوگ کرسکنے آں جد اوہ فیدہ مند ہون اتے اوہناں نوں چھڈ دئیے جد اوہ فیدہ مند نہ ہون۔

اخیر وچ، جد اسی اپنی اکھ دھرائی نوں  تبدیل کرئیے اتے بہتر کرئیے، کجھ اکساوٹ، اتے کجھ صبر، دی ضرورت اے۔ جنی زیادہ ساڈی مسلسل مشق دے راہیں تبدیلی نال جان پچھان ہووے گی، اونی ہی ساڈی روزمرہ زندگی فطری ہوندی چلی جائے گی۔ جد اسی نراش ہوئیے تے بس اینا کرئیے کہ اپنے آپ نوں چیتا کرائیے "میں تے کیول اپنے ہی بارے سوچ رہیا واں"۔

من دی سرکھشا اک لما کم اے، پر قابلِ قدر اے۔

خلاصہ

اسی ایسے ہی منورتھ نوں موہرے رکھ کے روز سویرے جاگنے آں: اسی اک بہتر اتے زیادہ خوشحال بھوشٹ سمے چاہنے آں۔ ایس معاملہ وچ اسی سب برابر آں۔ اسی ایہ سوچن وچ وی اکو جیہے آں کہ "میں" جگ دا مرکزِ ہاں، اک اجیہا روپ جو سانوں ات حدل سمسیاواں نال واہ پواندا اے۔ من رجھتا دے کارن جو بڑی من موہنی دکھائی دیندی اے، کیونکہ اوہ "میرا" خیال رکھدی اے، اسی حقیقت وچ ناخوشی ول دوڑنے آں، خوشی توں دور ہوندے جانے آں جس دی سانوں اینی آشا ہوندی اے۔ جد سانوں حقیقت دی سرت ہون لگے، کہ کس طراں دنیا چلدی اے، تے ایہ سب پُٹھا ہوجاندا اے۔ زندگی اوپر تھلے ہوندی رہندی اے، اتے انج ہی ہمیش ہوندا رہے گا: ساڈا ایس اوپر کوئی اختیار نئیں، پر ساڈے وس وچ ساڈا اپنا وچار اے: کس طراں اسی ہر پل ایہناں واپراں نال نبڑنے آں جو سانوں پیش آوندیاں نیں۔ اپنے جتن نال، اسی اپنی زندگیاں نوں خوشگوار بنا سکنے آں، جتھے اسی اپنے نال دوجیاں دا وی خیال رکھئیے، ایس گل دی پرواہ نہ کردے ہوئے کہ باہرلی دشا کس طراں دی اے۔

Top