ನಾನು ಮೊದಲು 1970 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಶೆ ನ್ಗಾವಾಂಗ್ ಧರ್ಗ್ಯೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಪಿಎಚ್ಡಿ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಲು ನಾನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಫುಲ್ಬ್ರೈಟ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ನ ಮುಖಾಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಾನು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಶೆ ವಾಂಗ್ಯಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ, ಗೆಶೆ ವಾಂಗ್ಯಾಲ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಲಾಮಾಗಳಾದ (ತುಲ್ಕುಗಳು) ಶಾರ್ಪಾ ಮತ್ತು ಖಮ್ಲುಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ.
ನನ್ನ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಗುಹ್ಯಸಮಾಜ ತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವುದು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುವ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಪರಮಪೂಜ್ಯ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಜೂನಿಯರ್ ಬೋಧಕ ಕ್ಯಾಬ್ಜೆ ಟ್ರಿಜಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ, ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಕ್ರಮವಾದ ಹಂತಗಳಾದ ಲ್ಯಾಮ್-ರಿಮ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಗೆಶೆ ನ್ಗಾವಾಂಗ್ ಧರ್ಗ್ಯೆ, ಶಾರ್ಪಾ ಮತ್ತು ಖಮ್ಲುಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನನಗೆ ಲ್ಯಾಮ್-ರಿಮ್ ಕಲಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ದಯೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ.
ಗೆಶೆ ಧರ್ಗ್ಯೆ ಒಂದು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರದ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಗಾಗುವಷ್ಟು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಾಗವಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲದ, ಯಾವಾಗಲೂ ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಇರುವ ಅಡುಗೆಯವ, ಖೆದುಪ್ ಟಾರ್ಚಿನ್, ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣದಾದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾವು ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಗೆಶೆ ಧರ್ಗ್ಯೆಯನ್ನು "ಅಮೂಲ್ಯ ಹಿರಿಯರು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಯುವ ತುಲ್ಕಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು – ಒಂಬತ್ತು ತುಲ್ಕಗಳು ಅವರ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು - ಮತ್ತು ನುರಿತ ಚರ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಕಾರರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅರ್ಹವಾಗುವುದನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದರು ಎಂದು ನನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು.
ವಾರದ ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಠಗಳಿದ್ದವು. ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಭಾರೀ ಖಂಪಾ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಶಾರ್ಪಾ ಮತ್ತು ಖಮ್ಲುಂಗ್ ನನಗಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯುವ ತುಲ್ಕು, ಜಾಡೋ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಕೂಡ ನನ್ನ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮುಂದೆ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ನಮ್ಗ್ಯಾಲ್ ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಗ್ಯುಟೋ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನುಸುಳಿ ಮನೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು.
ಅವರ ಗುಡಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ನೊಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾರಿಗೂ ಅದು ತೊಂದರೆಯಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಖಮ್ಲುಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ನೊಣಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು - ಅವರು ಅದರಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು - ಅವುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ತಲೆತಿರುಗುವಂತೆ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ನನಗೇನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಸ್ಪದವೆನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಒಂದು ದಿನ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ತಮ್ಮ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಹುಚ್ಚುಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಸಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಕ್ಕರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ನಾನು ನಮ್ಮ ಪಾಠಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನೊಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಕಲಿತೆ.
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ನಾನು ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅವರು ದಯೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ನಿಗೂಢವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಸ್ಪದವಾಗಿರಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು ಮತ್ತು ನಾವು ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುವವರೆಗೆ ಕಾದರು. ನಾವು ಹುಡುಕಿದಾಗ, ಅವರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಗ್ಯುಮೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಠದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ತವರದ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು - ಇದು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ನಾವು ನನ್ನ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆವು ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ, ಯುವ ತುಲ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಂದರವಾದ ಪರ್ವತ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿಕ್ನಿಕ್ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರು ಪಿಕ್ನಿಕ್ಗಳನ್ನು ಬಹಳಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪರಮಪೂಜ್ಯ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರು ನಮ್ಮ ಪಾಠಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ, 1971 ರಲ್ಲಿ, ಪರಮಪೂಜ್ಯರು ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲಿದ್ದೆವು, ಪರಮಪೂಜ್ಯರು ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಶಾರ್ಪಾ ಮತ್ತು ಖಮ್ಲುಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆಸ್ ಅವರನ್ನು ಅನುವಾದಕರಾಗಿರಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ, ಮತ್ತು ಪರಮಪೂಜ್ಯರು ಒಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ನಾನು ಮೊದಲು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ನನ್ನ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿ, ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಂತರ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ತುಲ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡೆ. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ನಾವು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದದ ಬ್ಯೂರಿಯೋವನ್ನು (ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಷನ್ ಬ್ಯೂರಿಯೋ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆವು.
ಮುಂದಿನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೋಧನಾ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ವಾರದಲ್ಲಿನ ಆರು ದಿನಗಳು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿದರು. ನಾನು ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕಲಿಸಿದ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಾಗರಿಕರು ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದು ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಧ್ಯಾನ ಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡಿದರು. ಪ್ರತಿ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಗುರು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನಾವು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ಇದು ಅದ್ಭುತ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು: ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶ ನಮಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಬಹಳಾ ಅದೃಷ್ಟದ ವಿಷಯ.
ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರು ಕಲಿಸುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಎಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಳವಾದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವಾಗಬಲ್ಲ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ ಅದೇ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಲು ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ – ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸತ್ವದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶೌಚಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಶಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ನನಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಕಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ಪಿತಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಜೆನ್ಜಾಬ್ ಸೆರ್ಕಾಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ನಿಧನರಾದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಾನು ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಹೋದೆ. ಸೆರ್ಕಾಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಕೂಡ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ನಾನು ಒಳಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಕೆಲವು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರು. ನನಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಹೊರಡುವವರೆಗೂ ಕಾಯುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಹೋದ ನಂತರ ನಾನು ಸೆರ್ಕಾಂಗ್ ರಿನ್ಪೋಚೆಯ ನಿಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಸಹ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಜಪಮಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಎಣಿಸಿದರು. ಸಾವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಿಧನರಾದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಜೀವನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನನಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.
ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ 1984 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ತೊರೆದರು, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಡ್ಯೂನೆಡಿನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮತ್ತು ಕಲಿಸುವ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಬಹಳಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಹ ದೂರದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ತೋರಿತು. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಗೂಢವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.
1995 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೂ ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಮಧುಮೇಹದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ಬೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.
ಜೆನ್ ರಿನ್ಪೋಚೆ ಅವರು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ಗೆ ತೆರಳಿದ ನಂತರ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಭೂತ ಬೌದ್ಧ ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಯಾಂಗ್ಸಿ ರಿನ್ಪೋಚೆ, 1996 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸೆರಾ ಜೆ ಮಠದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.