Як развіваць спачуванне

Ва ўсіх нас ёсць прыроджаны патэнцыял да спачування – жадання, каб іншыя былі свабодныя ад пакут і іх прычын. Мы здольныя развіваць гэтую якасць, што прынясе нам і іншым неверагодную карысць.

Лепш за ўсё пачынаць развіваць спачуванне з абмежаванага кола людзей, напрыклад з тых, каго мы сустракаем асабіста або ў інтэрнэце, і, магчыма, з некаторых жывёл. Паступова мы навучымся распаўсюджваць спачуванне ў роўнай ступені на кожнага: на тых, хто нам падабаецца, на незнаёмцаў і на людзей, якія нам зусім не падабаюцца. Мы працягваем да таго часу, пакуль наша спачуванне не ахопіць увесь свет – так, нават прусакоў!

У спачування ёсць як эмацыйны, так і рацыянальны складнік. Эмацыйны ўключае прызнанне ўзаемазалежнасці ўсяго жывога на нашай планеце. Усё, што мы спажываем і чым карыстаемся ва ўмовах глабальнай эканомікі, – ежа, адзенне, тэхнічныя навінкі, дом, сродкі перамяшчэння і гэтак далей, – створана іншымі. Без іх працы ў нас не было б дарог, электрычнасці, паліва, вады і ежы. Разумеючы гэта, мы натуральным чынам адчуваем падзяку – шчаслівы стан розуму, які прыводзіць да так званай сардэчнай любові. Чым больш мы выклікаем у сабе гэтую падзяку, тым больш будзем клапаціцца пра іншых, падобна да таго як маці адчувае сябе жахліва, калі нешта дрэннае здараецца з яе адзіным дзіцем. Мы адчуваем смутак з нагоды непрыемнасцей іншых, але гэта не літасць, а эмпатыя: мы адчуваем чужыя праблемы як уласныя.

Рацыянальны складнік бесстаронняга і ўсёабдымнага спачування відавочны. Тым не менш, многія людзі нават не думаюць пра гэта. Усе роўныя ў сваім жаданні быць шчаслівымі і свабоднымі ад няшчасця і пакут. Гэтыя два факты дакладныя незалежна ад таго, ці блізкі нам іншы чалавек і што ён робіць. Нават калі хто-небудзь прычыняе нам або іншым шмат шкоды, ён робіць гэта ў сілу невуцтва і зману, памылкова думаючы, што гэта прынясе карысць грамадству або яму самому. Ён прычыняе іншым шкоду не таму, што ён па сваёй прыродзе дрэнны – ніхто не з'яўляецца «дрэнным» па сваёй сутнасці. Таму цалкам апраўдана і дарэчы адчуваць да яго спачуванне: ён не хоча пакутаваць сапраўды гэтак жа, як і мы.

Медытацыя на спачуванне

Развіваючы спачуванне, мы паступова зараджаем яго з усё большай сілай. Спачатку мы засяроджваемся на пакутах тых, хто нам падабаецца, затым – на пакутах тых, да каго мы адчуваем нейтральныя пачуцці, і нарэшце пераходзім да тых, каго мы не любім. У канчатковым рахунку мы развіваем здольнасць засяроджвацца на пакутах усіх істот, паўсюль, у роўнай ступені.

На кожным этапе мы выклікаем тры пачуцці:

• Як было б выдатна, калі б яны былі свабодныя ад пакут і іх прычын.
• Няхай яны будуць свабодныя ад пакут. Я жадаю ім вызваліцца.
• Няхай я змагу дапамагчы ім вызваліцца.

Такім чынам, спачуванне мае на ўвазе гатоўнасць дапамагаць іншым пазбавіцца ад праблем, справіцца з няшчасцем. Яму спадарожнічае ўпэўненасць, што праблемы можна вырашыць з дапамогай рэалістычных метадаў, іншымі словамі, што безнадзейных сітуацый не існуе. Такім чынам, спачуванне ў будызме – гэта актыўны стан розуму, калі мы ў любы момант гатовыя дзейна дапамагаць іншым.