Тлумачэнне
Карма – гэта кампульсіўнасць. Карма ўяўляе сабой дакучлівыя пабуджэнні, або ментальныя імпульсы, выкліканыя турбуючымі эмоцыямі або турбуючымі станамі розуму. Гэтыя імпульсы рухаюць намі, нібы магніты, прымушаючы рабіць, гаварыць або мысліць пэўным чынам.
Кампульсіўныя дзеянні, заснаваныя на гэтых дакучлівых імпульсах, фарміруюць схільнасць кампульсіўна паўтараць гэтыя фізічныя, вербальныя або разумовыя дзеянні. Калі ўзнікаюць розныя абставіны (унутраныя абставіны, напрыклад турбуючыя эмоцыі, або знешнія абставіны, напрыклад, мы трапляем у якую-небудзь сітуацыю ці сутыкаемся з пэўнымі людзьмі), гэтыя схільнасці падштурхоўваюць нас да таго, каб паўтарыць пэўнае дзеянне. І тады мы кампульсіўна паўтараем яго, як правіла, не падумаўшы пра наступствы. Падобныя дакучлівыя дзеянні прыносяць няшчасце або такое шчасце, якое не здольна нас задаволіць. Карма – гэта дакучлівыя пабуджэнні, а таксама кампульсіўнасць, якая стаіць за нашымі дзеяннямі.
Карма прыводзіць да праблем, бо турбуючыя эмоцыі прыводзяць у дзеянне наступныя патэрны:
- Кампульсіўныя паводніцкія патэрны: з-за прыхільнасці да таго, каб нічога не ўпусціць, мы кампульсіўна правяраем у тэлефоне паведамленні або стужку фэйсбука; з-за наіўнасці мы не бяром пад увагу пачуцці іншых і таму перапісваемся з кім-небудзь у інтэрнэце падчас вячэры з бацькамі; злосць падштурхоўвае нас кампульсіўна сігналіць і абганяць іншых, калі мы затрымаліся ў пробцы.
- Кампульсіўныя маўленчыя патэрны: нездаволенасць прымушае нас кампульсіўна скардзіцца; пачуццё ўласнай важнасці і варожасць падштурхоўваюць нас кампульсіўна крытыкаваць і агрэсіўна размаўляць; сарамлівасць і недахоп пачуцця ўласнай каштоўнасці прымушаюць нас гаварыць вельмі ціха.
- Кампульсіўныя разумовыя патэрны: адсутнасць упэўненасці ў сабе прымушае нас кампульсіўна турбавацца; наіўнае стаўленне да рэальнасці або жаданне пазбягаць рэальнасці прыводзяць да кампульсіўнага лунання ў аблоках.
Усё гэта прыклады самаразбуральных кампульсіўных паводніцкіх патэрнаў, якія вядуць да пакут. Аднак ёсць і стваральныя патэрны, якія, тым не менш, неўратычныя: напрыклад, перфекцыянізм; звычка кампульсіўна папраўляць іншых; кампульсіўная «правільнасць», калі чалавек не можа нікому адмовіць; працагалізм. За гэтымі патэрнамі можа стаяць станоўчая эмоцыя, напрыклад жаданне дапамагаць іншым або добра выконваць сваю працу, але з-за таго, што яны зацыклены на разадзьмутым пачуцці «я» («я» павінен быць добрым, ува «мне» павінны мець патрэбу, «я» павінен быць ідэальным), яны робяць нас шчаслівымі толькі на кароткі час, напрыклад, калі мы добра з чым-небудзь спраўляемся. Але такое шчасце заканчваецца, і ў гэтым праблема. Напрыклад, нам заўсёды здаецца, што мы недастаткова добрыя або кампетэнтныя, ці нам даводзіцца выходзіць у свет і здзяйсняць добры ўчынак, каб даказаць сваю значнасць.
Для пачатку нам трэба запаволіцца і супакоіцца. Толькі тады мы, магчыма, убачым розніцу паміж пабуджэннем што-небудзь зрабіць і самім кампульсіўным дзеяннем. Паміж пабуджэннем і дзеяннем з'явіцца прамежак, калі мы зможам спыніцца і падумаць: ці стаіць за гэтым дзеяннем турбуючая эмоцыя? Можа, я кампульсіўна спрабую стаць тым, кім стаць немагчыма – імкнуся быць заўсёды ідэальным? Ці ёсць фізічная неабходнасць здзейсніць гэтае дзеянне, напрыклад пачасаць месца, якое свярбіць? Ці будзе гэта карысным або шкодным? Ацаніце сваё дзеянне з дапамогай распазнавання і патрэніруйцеся ў самавалоданні. Калі бачыце, што ў вас няма важкай прычыны рабіць ці гаварыць тое, што вам захацелася, і вы хочаце зрабіць гэта з неўратычнай прычыны, не рабіце гэтага. Гэта патрабуе памятавання (усвядомленасці) у адносінах да таго, як мы сябе паводзім, што мы гаворым і пра што думаем, гэта значыць на працягу дня трэба трэніравацца ў самавалоданні і быць ўсвядомленымі.
Наша мэта – выкарыстоўваць распазнаванне і, наколькі гэта магчыма, дзейнічаць без кампульсіўнасці, са станоўчымі эмоцыямі ў якасці матывацыі, а таксама звесці да мінімуму нерэалістычныя ўяўленні пра сябе.
Медытацыя
- Супакойцеся, засяродзіўшыся на дыханні.
- Паспрабуйце адсачыць свае паводніцкія, маўленчыя і разумовыя кампульсіўныя патэрны.
- Выберыце адзін з іх і падумайце: што прыводзіць гэты патэрн у дзеянне? Можа, за ім стаіць турбуючая эмоцыя? Або чаплянне за немагчымае, напрыклад жаданне ніколі не рабіць памылак?
- Паспрабуйце зразумець: калі вы ведзяце сябе кампульсіўна, гэта альбо прыносіць праблемы вам самім, альбо вы ствараеце цяжкасці для іншых. З-за гэтага вы перажываеце або няшчасце, або часовае, нездавальняючае шчасце.
- Зарадзіце намер трэніравацца ў распазнаванні і аналізаваць імпульсы, якія падштурхоўваюць вас што-небудзь сказаць або зрабіць. Як казаў Шантыдэва, калі дзеянне разбуральнае або ўмацоўвае эга, трэба трэніравацца ў самавалоданні і заставацца нерухомым, падобна да бервяна.
- Пакуль вы сядзіце ў медытацыі, заўважце, што часам вам хочацца пачасацца або паварушыць нагой. У прамежку паміж узнікненнем гэтага пачуцця і момантам, калі вы чашаце нагу, вы можаце прыняць рашэнне, варта ці не варта рабіць тое, што вам хочацца. Вы выявіце, што можаце трэніравацца ў самавалоданні і заставацца нерухомымі, як бервяно, калі прымеце рашэнне, што не рабіць гэта будзе для вас больш карысна, чым зрабіць.
- Зарадзіце намер, што ў паўсядзённым жыцці вы будзеце падтрымліваць памятаванне, заўважаючы такія прамежкі паміж момантам, калі вы адчуваеце, што вам хочацца кампульсіўна што-небудзь зрабіць, і момантам, калі вы робіце гэта. Прыміце рашэнне заставацца нерухомымі, як бервяно, калі для вас будзе больш карысна не рабіць таго, што вам хочацца зрабіць.
Рэзюмэ
Мы ўбачылі, што кампульсіўныя самаразбуральныя паводзіны, выкліканыя турбуючымі эмоцыямі, прыводзяць да пакут і праблем. Нават калі мы паводзім сябе кампульсіўна ў стваральным ключы, але нашы паводзіны выкліканы пачуццём няўпэўненасці ў сабе або нерэалістычнымі ўяўленнямі пра сябе, мы можам адчуць кароткачасовае шчасце (напрыклад, пасля паспяховага выканання задання або калі мы каму-небудзь дапамаглі), але затым у нас узнікае дакучлівае пачуццё, што нам зноў трэба даказаць сваю значнасць.
Нам трэба супакоіцца і ўхапіць прамежак паміж момантам, калі ў нас узнікае пачуццё, што нам хочацца што-небудзь сказаць ці зрабіць, і момантам, калі мы кампульсіўна гэта робім. Нам патрэбныя інтраспекцыя, памятаванне і распазнаванне. Як пісаў Аціша ў тэксце «Гірлянда каштоўнасцей бадхісатвы»:
(28) У прысутнасці іншых хай змагу я пастаянна правяраць сваю мову. Застаючыся адзін, хай буду я пастаянна правяраць свой розум.
Аднак старайцеся не ўпадаць у крайнасці і не станавіцеся з-за пастаяннай самаправеркі жорсткімі, як робат.
Вы можаце запярэчыць, сказаўшы, што тады вы не будзеце спантаннымі. Тым не менш, калі «быць спантанным» азначае рабіць усё, што прыходзіць у галаву, не ацэньваючы, наколькі гэта дарэчна або карысна, то, калі немаўля заплача пасярод ночы, а вам не захочацца ўстаць, вы і не ўстанеце. Або калі вам захочацца шлёпнуць дзіця, каб яно замоўкла, вы шлёпнеце. Такім чынам, для таго каб справіцца з кармічнымі праблемамі – з праблемамі, выкліканымі кампульсіўнымі паводзінамі, – трэба зноў і зноў медытаваць, як мы толькі што зрабілі, каб мы не пачалі ставіцца да сябе груба і жорстка, як паліцэйскі, а наадварот, каб наш навык назірання за тым, што нам хочацца рабіць, стаў аўтаматычным і натуральным.