Тлумачэнне
Згодна з «Оксфардскім слоўнікам», «дараванне» азначае, што мы перастаём злавацца ці крыўдаваць на чалавека, які нас пакрыўдзіў ці ў чым-небудзь правініўся. У некаторых кантэкстах гэтае слова таксама азначае, што пацярпелы або прадстаўнік улады даруе памілаванне і вінаваты вызваляецца ад пакарання за свае правіны.
Будыйскі аналіз разумовых фактараў не кажа непасрэдна пра тэрмін «дараванне», аднак там згадваюцца злосць, абурэнне (якое мае на ўвазе, што чалавек утойвае крыўду) і іх супрацьлегласці – адсутнасць гневу і жорсткасці.
- Не злавацца значыць не жадаць адпомсціць іншым (або самім сабе), прычыніўшы ім пакуты.
- Адмова ад жорсткасці дадае да гэтага спачуванне – жаданне, каб усе былі свабодныя ад пакут і прычын пакут.
Такім чынам, з пункту гледжання будызму мы жадаем сабе і іншым быць свабоднымі ад пакут, якія маглі б узнікнуць у выніку нашых дзеянняў. Аднак ні ў кога няма ўлады дараваць памілаванне, якое вызваляе ад кармічных наступстваў за правіны, таму нам не пагражае разадзьмутае пачуццё «я больш святы, чым ты», якое можа быць у святара або ў суддзі, які даруе злачынцам.
Будыйскі падыход да даравання заключаецца ў тым, што мы падзяляем чалавека і яго разбуральныя дзеянні. Гэта датычыцца і іншых людзей, і нас саміх. Памятайце: мы паводзім сябе разбуральна і робім памылкі не таму, што мы дрэнныя, а таму, што мы памыляемся наконт паводніцкай прычынна-выніковай сувязі, а таксама наконт рэальнасці. Акрамя таго, мы робім памылкі з-за таго, што наша разуменне абмежаванае. Мы абмежаваныя сансарныя істоты, абцяжараныя некіруема паўтаральнымі праблемамі і заблытанасцю, і таму заслугоўваем спачування. Мы прычыняем сабе дастаткова шкоды і пакут. Не варта прычыняць сабе яшчэ больш шкоды.
Такім чынам, «дараванне» ў кантэксце будызму азначае:
- Падзяляць чалавека і яго ўчынак, незалежна ад таго, пра каго ідзе гаворка – пра нас ці пра каго-небудзь іншага.
- Не злавацца і не быць жорсткім з гэтым чалавекам ці з сабой.
- Замест гэтага адчуць спачуванне і зарадзіць пажаданне, каб мы або гэты чалавек былі свабодныя ад таго, што прымусіла нас здзейсніць разбуральны ўчынак або памыліцца.
Аднак гэта не значыць, што, здзейсніўшы разбуральнае дзеянне або дапусціўшы памылку, мы расслабляемся і нічога не робім. Мы робім усё магчымае, каб прадухіліць паўтарэнне гэтых разбуральных учынкаў у будучыні і выправіць памылкі. Але пры гэтым мы не злуемся, не ўтойваем у сабе крыўду і пазбягаем пыхлівасці, нібы мы даруем іншым памілаванне.
Медытацыя
Хоць нам трэба дараваць і іншым, і сабе, сёння мы засяродзімся на дараванні іншым. Наступным разам мы пагаворым пра тое, як дараваць сабе.
- Супакойцеся, засяродзіўшыся на дыханні.
- Успомніце каго-небудзь, хто выклікае ў вас раздражненне, хто параніў вас ці моцна раззлаваў. Можа, вы нават пакрыўдзіліся на гэтага чалавека і працягвалі думаць пра тое, што ён зрабіў, злуючыся і расстройваючыся.
- Успомніце, як вы сябе адчувалі, і адзначце гэтае пачуццё як непрыемны стан розуму.
- Цяпер паспрабуйце ў розуме аддзяліць чалавека ад яго ўчынку. Гэта проста эпізод у жыцці гэтага чалавека, нават калі ён паўтараўся некалькі разоў.
- Гэты чалавек гэтак жа, як і любы іншы, уключаючы мяне, хацеў быць шчаслівым і не быць нешчаслівым, але памыляўся адносна таго, што прынясе шчасце. З-за таго што ён адчуваў сябе нешчаслівым, а таксама з-за неўсведамлення і няведання ён паводзіў сябе разбуральна, параніўшы вас або зрабіўшы што-небудзь, што выводзіць вас з сябе.
- Адзначце, што, чым больш вы канцэнтруецеся на гэтым разуменні, тым больш злосць і крыўда рассейваюцца.
- Зарадзіце да гэтага чалавека спачуванне – жаданне, каб ён вызваліўся ад заблытанасці і няшчасця, якія вымусілі яго параніць вас ці зрабіць нешта непрыемнае.
- Вырашыце праблему ў прыдатны для гэтага момант, калі вы супакоіцеся, а той чалавек будзе ўспрымальны. Раскажыце, што вас параніла, і паспрабуйце вырашыць праблему.
Паўтарыце тое самае ў адносінах да чалавека, які зрабіў памылку:
- Успомніце, як хто-небудзь памыліўся і як вы на гэта раззлаваліся.
- Успомніце, як вы сябе адчулі і адзначце гэтае пачуццё як непрыемны стан розуму.
- Цяпер паспрабуйце мысленна аддзяліць чалавека ад зробленай ім памылкі.
- Гэты чалавек гэтак жа, як і любы іншы, уключаючы мяне, хацеў быць карысным і не хацеў памыліцца. Аднак ён не ведаў, як лепш за ўсё нешта зрабіць або як лепш за ўсё сябе павесці. Можа быць, ён не звярнуў увагі або яму было лянота і гэтак далей. З-за няведання і турбуючых эмоцый ён памыліўся. Гэты чалавек – сансарная істота, таму было б нерэалістычна чакаць, што ён заўсёды будзе ідэальным і ніколі не зробіць памылку.
- Адзначце, што, чым больш вы канцэнтруецеся на гэтым разуменні, тым хутчэй злосць рассейваецца.
- Зарадзіце да гэтага чалавека спачуванне – жаданне, каб ён вызваліўся ад заблытанасці, няведання і турбуючых эмоцый, якія паслужылі прычынай яго памылкі.
- Вырашыце праблему ў прыдатны для гэтага момант, калі вы супакоіцеся, а той чалавек будзе ўспрымальны. Укажыце на памылку і дапамажыце яе выправіць.
Рэзюмэ
Дараванне не азначае, што мы можам памілаваць каго-небудзь за разбуральныя паводзіны ці памылкі, як калі б мы былі больш праведнымі і дасканалымі за гэтага чалавека, а ён горшы за нас, і з вышыні нашага высокага становішча мы б даравалі і памілавалі яго, нават не дачакаўшыся ад яго пакаяння. Калі мы даруем каму-небудзь, то больш не трымаем на яго зла, не абураемся, не ўтойваем крыўды і не хочам адпомсціць. Мы аддзяляем чалавека ад учынку або памылкі, зараджаем спачуванне да чалавека і выпраўляем памылку або дапамагаем пазбегнуць паўтарэння гэтай памылкі. У такім выпадку мы не трапляем у пастку гневу, якая прыносіць нам пакуты, асабліва калі гнеў прыводзіць да злых думак, агрэсіўнай і варожай мовы і неабдуманых дзеянняў.