Я не буду ўдавацца ў падрабязнасці пра тое, як гэтыя пачуцці ўзніклі першапачаткова, але ўсім відавочна, што нам падабаецца шчасце і не падабаецца боль і пакута. А значыць, вельмі важна жыць так, каб гэта прыносіла гармонію і мір, а не неспакой.
Калі гаворка заходзіць пра мір і шчасце, няправільна думаць, што яны ўзнікаюць дзякуючы вонкаваму, матэрыяльнаму поспеху. Матэрыяльныя даброты могуць даць нам большы фізічны камфорт і больш задавальнення, могуць пазбавіць нас ад шэрагу фізічных праблем. Але ўсё, што мы можам атрымаць, абмежавана нашым целам.
Каб уключыць субцітры, клікніце на іконцы «Субцітры» ў правым ніжнім куце акна з відэа. Змяніць мову субцітраў можна, клікнуўшы па іконцы «Налады».
У адрозненне ад іншых відаў жывёл, у чалавека ёсць вялізныя здольнасці: ён можа мысліць, лічыць, разважаць і будаваць далёка ідучыя планы. Таму боль і задавальненне, якія мы адчуваем, таксама нашмат мацнейшыя. Магчыма, людзі адчуваюць дадатковыя пакуты, шмат у чым звязаныя менавіта са здольнасцю мысліць.
Напрыклад, людзі, у адрозненне ад жывёл, не здавольваюцца часовым шчасцем і здольнасцю пазбавіцца ад часовых пакут, бо мы здольныя да доўгатэрміновага планавання і вылічэнняў. З-за гэтага мы падзяляем усё на сябе і іншых. На аснове гэтага падзелу мы гаворым пра розныя нацыі, расы і рэлігіі. Мы праводзім незлічоныя адрозненні, і затым у нас з'яўляецца мноства дыскурсіўных думак і памылак. З-за гэтага ў нас часам з'яўляецца занадта шмат надзей, а часам – занадта шмат сумневаў.
Такім чынам, менавіта з-за чалавечага інтэлекту і здольнасці мысліць канцэптуальна мы перажываем розныя віды няшчасця. Пра гэта вельмі ясна сказана ў вядомым тэксце Ар'ядэвы «Трактат з чатырохсот строф» (II.8): «Да людзей у прывілеяванай пазіцыі прыходзіць ментальная пакута, у той час як у простых людзей узнікае фізічная пакута». Гэта значыць, што ў людзей, якія валодаюць большай уладай і багаццем, магчыма, няма фізічных пакут, але яны нашмат больш пакутуюць псіхалагічна. Звычайныя людзі нашмат больш пакутуюць фізічна, таму што ў іх недастаткова адзення, ежы і гэтак далей. Такім чынам, відавочна, што ў людзей ёсць дадатковыя пакуты з-за таго, якім чынам яны мысляць.
Як я ўжо казаў раней, фізічную пакуту можна звесці да мінімуму з дапамогай матэрыяльнага прагрэсу. Аднак пакуту, якая ўзнікае з-за нашага стаўлення да рэчаў, нельга мінімізаваць з дапамогай матэрыяльнага камфорту. Відавочны прыклад: мы бачым мноства багатых людзей, у распараджэнні якіх усе матэрыяльныя магчымасці, але, тым не менш, яны працягваюць адчуваць самыя розныя псіхалагічныя пакуты. Усе мы можам гэта бачыць. Такім чынам, відавочна, што неспакоі, праблемы і пакуты, якія ўзнікаюць выключна з-за нашага стаўлення да рэчаў, можна мінімізаваць і ліквідаваць, змяніўшы светапогляд, а не паляпшаючы матэрыяльныя ўмовы.
Падводзячы вынік, калі мы гаворым пра шчасце і пакуту, іх можна адчуваць на двух узроўнях. Адзін у першую чаргу звязаны з пачуццёвым успрыманнем – гэта задавальненне і боль, якія мы адчуваем на ўзроўні пяці органаў пачуццяў. А другі ўзровень заснаваны на стане нашага розуму. З гэтых двух узроўняў шчасце і пакута на ўзроўні розуму нашмат мацнейшыя, чым тыя, якія мы адчуваем з дапамогай пачуццяў.
Просты прыклад: нават калі ў вас ёсць усе матэрыяльныя даброты і няма фізічных праблем і пакут, тым не менш, калі ваш розум неспакойны і вы пакутуеце псіхалагічна, фізічны камфорт не дапамагае справіцца з пакутамі на ментальным узроўні. З іншага боку, нават калі ў вас матэрыяльныя праблемы або пакуты, звязаныя з целам, але вы прымаеце гэтую сітуацыю псіхалагічна, вы зможаце сцярпець гэтыя цяжкасці.
Напрыклад, чалавек цалкам прысвяціў сябе якой-небудзь рэлігійнай практыцы. Нават сутыкнуўшыся ў працэсе з матэрыяльнымі нястачамі, ён не будзе лічыць іх цяжкасцямі, яны будуць для яго чымсьці накшталт упрыгажэння. Таму што ў яго ёсць пачуццё здаволенасці і яснае бачанне мэты. Ён зможа пераадолець фізічныя пакуты, таму што бачыць больш высокую мэту і псіхалагічна гатовы прыняць сітуацыю. Можна прывесці шмат прыкладаў, калі мы пераадольваем фізічныя пакуты, імкнучыся да дасягнення больш важнай мэты. У такіх выпадках, няхай нават у нас узнікае мноства фізічных праблем, мы сустракаем іх з велізарнай радасцю, лічачы іх упрыгажэннем.
Падводзячы вынік, мы ўспрымаем рэчы з дапамогай пачуццяў і з дапамогай розуму, і з гэтых двух тыпаў успрымання нашмат важнейшае ментальнае ўспрыманне.
Што датычыцца псіхалагічных праблем, то-бок тых, якія, як я казаў, выкліканы выключна светапоглядам, іх можна мінімізаваць і ліквідаваць, змяніўшы сваё стаўленне да рэчаў. Такім чынам, ёсць спосабы, метады, тэхнікі збавення ад ментальных праблем. Адпаведна, важна ведаць, якія метады могуць мінімізаваць і ліквідаваць многія з гэтых праблем. Больш за тое, калі мы гаворым пра гэтыя метады, важна ўсвядоміць нашы прыроджаныя добрыя чалавечыя якасці.
Напрыклад, я ўспрымаю гэта так: калі паглядзець на чалавечае грамадства ўважліва, вы выявіце, што мы сацыяльныя жывёлы. Гэта значыць, што мы жывем у грамадстве і цалкам залежым адзін ад аднаго. З самага моманту нараджэння і да таго часу, пакуль мы не станем дарослымі і не зможам самі пра сябе клапаціцца, мы залежым ад дабрыні іншых, нават у сваім фізічным дабрабыце. Так наша цела ўладкавана ў біялагічным плане. Чым больш мы выказваем блізкасць, чым больш развіваем спачуванне і чым больш клапоцімся адзін пра аднаго, тым больш спакойнымі і шчаслівымі мы будзем. Паколькі гэтыя агульначалавечыя каштоўнасці карысныя, можна сказаць, што яны важныя і неабходныя, што гэта неабходныя якасці.
У некаторых выпадках, напрыклад у матылькоў або чарапах, мяркуючы па ўсім, паміж маці і патомствам няма вялікай залежнасці. Напрыклад, матылёк адкладае яйкі, і яго патомства не зможа сустрэцца з бацькамі. Чарапахі таксама адкладаюць яйкі, а потым сыходзяць. Нават калі вы пакажаце маленькаму матыльку яго маці, я сумняваюся, што ён зможа адказаць бацьку любоўю і клопатам, бо ён жыве незалежна з самага нараджэння. Гэта можа быць звязана са звычкамі з мінулага жыцця або з фізічнай будовай. Маленькія чарапашкі, у сілу звычак з мінулага жыцця або ў сілу іх фізічных асаблівасцяў, могуць клапаціцца пра сябе самастойна. Пачуўшы гук акіянскіх хваль, яны пачынаюць рухацца ў бок акіяна і становяцца самастойнымі. Відавочна, маці не прыходзіць, каб дапамагчы дзіцяці знайсці дарогу, навучыць яго плаваць і гэтак далей; гэтага не адбываецца. Следовательно, яны жывуць незалежна і паміж бацькамі і патомствам адсутнічае праява клопату.
Што датычыцца людзей, у сілу нашай фізічнай будовы мы здольныя выказваць любоў да бацькоў з самага нараджэння, асабліва да маці. Я кажу пра гэта не з пункту гледжання мінулых і будучых жыццяў і не з рэлігійнага пункту гледжання. Але калі ўважліва паглядзець, як выжывае і развіваецца чалавек, вы ўбачыце, што наша выжыванне цалкам залежыць ад чалавечых каштоўнасцяў, ад любові і спачування. Дзеці з самага нараджэння залежаць ад малака маці, і пасля яны таксама цалкам залежаць ад дабрыні бацькоў, пакуль не стануць самастойнымі. Але нават стаўшы дарослымі, яны па-ранейшаму залежаць ад дабрыні іншых людзей.
Калі ў вас ёсць сябар ці партнёр, калі ёсць хто-небудзь, хто пра вас клапоціцца, вы адчуваеце сябе нашмат больш спакойна і расслаблена, адчуваеце сябе «дома». Таму ў жыцці важна не прычыняць нікому шкоды і імкнуцца дапамагаць іншым як мага больш. Калі вы любіце іншых жывых істот і клапоціцеся пра іх, усе яны таксама будуць вас любіць у адказ, а ў час смерці ў вас не будзе трывогі, страху і неспакою.
Але калі мы вырастаем, часта ў наша жыццё ўмешваецца наш чалавечы інтэлект, даючы пустыя надзеі. З дапамогай інтэлекту мы вывучаем новыя прадметы, набываем веды. Часам, асабліва калі мы дабіліся вялікага поспеху, гэтыя веды прымушаюць нас думаць: «Я магу грубіяніць іншым і выкарыстоўваць іх, бо я вельмі разумны і шмат ведаю, а значыць, мне не патрэбныя агульначалавечыя каштоўнасці». У вас з'яўляецца марная надзея, вы пачынаеце глядзець на свет інакш і не саромеецеся выкарыстоўваць і крыўдзіць іншых, як быццам гэта прынясе вам карысць.
Але насамрэч, калі ў сваім жыцці вы не клапоціцеся пра шчасце іншых людзей, паступова вы выявіце, што ўсе сталі вашымі ворагамі. Паглядзеўшы направа, налева, назад і наперад, вы ўбачыце, што амаль нікому не падабаецеся. Паколькі ў сваім жыцці вы паступалі дрэнна, калі вы будзеце паміраць, усе будуць рады вашай смерці. Магчыма, вы самі пачняце раскайвацца, азіраючыся і разважаючы над сваім жыццём. Магчыма, вы адчуеце моцнае расчараванне, што з-за вашага ладу жыцця пра вас ніхто не клапоціцца. Такім чынам, калі вы ігнаруеце агульначалавечыя каштоўнасці, вам, відавочна, не варта спадзявацца на сапраўднае шчасце і доўгатэрміновы спакой. І калі вы будзеце паміраць, ніхто не будзе пра вас клапаціцца, побач не будзе нікога, хто вас любіць, і вы сыдзеце з гэтага свету з пустымі рукамі, з пачуццём пустаты і расчаравання. Таму калі ў сваім жыцці мы не клапоцімся пра іншых жывых істот, гэта дурное жыццё.
З іншага боку, калі вы развіваеце агульначалавечыя якасці, абапіраючыся на велізарны чалавечы інтэлект і мудрасць, вы зможаце зрабіць сваё чалавечае спачуванне бязмежным. Гэта лад жыцця мудрых людзей, так можна напоўніць сваё жыццё сэнсам.