परम पावन दलाई लामाको ९० औं जन्मदिनको यस उत्सवको हिस्सा हुन पाउनु र २१ औं शताब्दीका लागि उहाँका आध्यात्मिक शिक्षाहरूको प्रासंगिकताबारे आज तपाईंहरूसँग बोल्न अवसर पाउनु ठूलो सम्मानको कुरा हो। परम पावनले बारम्बार दोहोर्याउनुहुने तीन विषयवस्तुबाट के सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ भन्ने कुराको अनुभूति हामीले गर्न सक्छौं। ती हुन् मानवताको एकता, उहाँको दैनिक ध्यानका दुई केन्द्रबिन्दुहरू र उहाँका चार महान प्रतिबद्धताहरू। वैज्ञानिकहरूसँगको छलफल जस्ता अन्य धेरै पक्षहरू उल्लेख गर्न सकिन्छ तर म यी तीन विषयवस्तुमा मात्र केन्द्रित हुन चाहन्छु। तिनीहरूको प्रासंगिकताबारे परम पावनका विचारहरू के हुन् भनी म अनुमान गर्न सक्दिनँ तर उहाँले सार्वजनिक रूपमा साझा गर्नुभएका कुराहरूको आधारमा हामी केही बुँदाहरू अनुमान गर्न सक्छौं।
पहिलो विषय हो मानवताको एकता र अझ व्यापक रूपमा भन्दा समय र स्थानभरि सबै संवेदनशील जीवनको एकता। यो एकता यस तथ्यमा आधारित छ कि सबैजना खुसी हुन चाहन्छन् र कसैले पनि दुख भोग्न चाहँदैनन्। विश्वले सामना गर्ने समस्याहरू जस्तै विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिले सबैलाई असर गर्ने भएकोले तिनलाई सम्बोधन गर्न लिइने कुनै पनि उपायहरूले पनि सबैलाई असर गर्नेछन्। बुद्धिमानीपूर्वक छनोट गर्न सबै संवेदनशील जीवनको एकता र अन्तरसम्बन्ध बुझ्नुमा निर्भर गर्नेछ।
दोस्रो बिन्दु जुन परम पावनले प्रायः उल्लेख गर्नुहुन्छ, त्यो हो उहाँको दैनिक अभ्यास बोधिचित्तमा केन्द्रित हुन्छ अर्थात् सबै प्राणीहरूको खातिर बोधि प्राप्त गर्ने करुणामय इच्छा र शून्यता वा रिक्तताको दृष्टि हो । बोधिचित्तले मानिसहरूलाई आफ्ना कमजोरीहरू हटाउन र सबै जीवित प्राणीहरूलाई उत्तम सहयोग गर्न आफ्नो क्षमताहरू साकार पार्ने काममा लाग्ने साहस र उद्देश्य दिन्छ। अनिश्चित भविष्यको सामनामा यो विशेष महत्त्वपूर्ण छ। शून्यताको सही दृष्टिकोणले मानिसहरूले आफू, अरू र उनीहरूले सामना गर्ने चुनौतीहरू वास्तवमा कसरी अस्तित्वमा छन् भन्ने बारेमा भएका भ्रमहरू हटाउनेछन्। यसका परिणामस्वरूप उनीहरू स्पष्टता, अन्तर्दृष्टि र कारण र प्रभावमा आधारित प्रभावकारी कार्यका साथ प्रतिक्रिया जनाउन सक्षम हुन्छन्।
अब हामी परम पावनका चार ठूला प्रतिबद्धताहरूमा आउँछौं, जसले विश्वमा उहाँका धेरै गतिविधिहरूलाई परिभाषित गरेको छ। पहिलो प्रतिबद्धता हो धर्मनिरपेक्ष नैतिकताको प्रवर्द्धन - अर्थात्, दया, इमानदारी र क्षमा जस्ता विश्वव्यापी मूल्यहरूलाई आधुनिक शिक्षा प्रणालीमा समावेश गर्नु। आजका बालबालिकाहरूले भोलिका चुनौतीहरूको मुख्य बोझ सामना गर्नेछन्। उनीहरूलाई आफ्ना निर्णयहरू मार्गदर्शन गर्न र अझ दयालु संसार निर्माण गर्न भौतिक मूल्यहरू मात्र नभई, आन्तरिक मूल्यहरू आवश्यक छन्।
दोस्रो प्रतिबद्धता हो धार्मिक सद्भावप्रति उहाँको समर्पण, चाहे त्यो बौद्ध परम्पराभित्र होस् वा विश्वका प्रमुख धर्महरूबीच। परम पावन प्रायः भन्नुहुन्छ कि धर्ममा आधारित विवाद अब अप्रासंगिक भइसकेको छ। यो शताब्दीका वास्तविक समाधान संवाद, पारस्परिक सम्मान र समझौताबाट मात्र आउनेछन्।
तेस्रो, परम पावन तिब्बती संस्कृतिको संरक्षणप्रति प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ - यसको भाषा, चिकित्सा, वातावरण र नालन्दा परम्परा समावेश छन्। तिब्बती संस्कृति बौद्ध धर्ममा आधारित छ, र तिब्बती बौद्ध धर्म भारतमा बौद्ध धर्मको पूर्ण विकासलाई संरक्षित गर्नमा अद्वितीय छ, जुन नालन्दा परम्परामा समेटिएको छ। यो परम्परा, तर्कशास्त्र र वादविवादमा कडा तालिमसहित, आजको समयमा गलत सूचना र विकृतिलाई रोक्ने उपकरणको रूपमा महत्त्वपूर्ण छ। तिब्बती भाषामा भारतीय बौद्ध ग्रन्थहरूको अनुवादहरू सबैभन्दा पूर्णरुपमा सुरक्षित छन्। तिब्बती चिकित्साले अन्य प्रणालीहरू अपर्याप्त हुँदा विकल्पहरू प्रदान गर्दछ। र तिब्बतको नाजुक वातावरण संरक्षण गर्नु सम्पूर्ण एसियाको लागि महत्त्वपूर्ण छ, किनभने यसका नदीहरूले महाद्वीपको धेरै भागमा पानी आपूर्ति गर्छन्।
चौथो, परम पावनले भारतका प्राचीन मानसिक शिक्षाहरू, बौद्ध र गैर-बौद्ध दुवै, भारतको आधुनिक शिक्षा प्रणालीमा पुनःसमावेश गर्ने प्रयास गर्नुभएको छ। यी शिक्षाहरूले मन र भावना सम्बन्धी गहिरो बुझाइ दिन्छन्, र तिनसँग कसरी काम गर्ने भन्ने ज्ञान प्रदान गर्छन्। विद्यार्थीलाई यो पढाउँदा उनीहरूले जीवनका चुनौतीहरू सचेतता र जिम्मेवारीका साथ सामना गर्ने उपकरणहरू पाउँछन्। भारतमा यी शिक्षाहरू पुनर्जीवित गर्नु आभारको प्रतीक पनि हो, किनभने यही भारतले सयौँ वर्षअघि यो ज्ञान तिब्बतलाई प्रदान गरेको थियो।
परम पावनले यी सबै प्रतिबद्धताहरू आफैं अथक रुपमा पालन गर्नुहुन्छ र त्यो मात्र नभई, उहाँले हामीमध्ये धेरैलाई, मलाई समेत, आफ्नो प्रयासमा सहभागी हुन प्रेरित र सशक्त पार्नुभएको छ। उहाँका आध्यात्मिक शिक्षाहरू कालातीत छन्, तर उहाँका विश्वव्यापी प्रतिबद्धताहरू हाम्रो यो शताब्दीका लागि विशेष रूपमा सान्दर्भिक छन्। उहाँको ९०औं जन्मोत्सवको यस शुभ अवसरमा हामीले परम पावनलाई दिन सक्ने सबैभन्दा राम्रो उपहार भनेको उहाँका प्रयासहरूमा समर्थन गर्न सक्ने हदसम्म आफैंलाई समर्पित गर्नु हो भन्ने मलाई लाग्छ। परम पावनले हामीलाई मार्ग देखाउनुभएको छ, अब उहाँको दयाको प्रत्युपकार गर्दै उहाँको नेतृत्व पछ्याउनु हामी माथि निर्भर हुन्छ।
भविष्यका लागि उहाँको दृष्टिकोणले दशौँ वर्षदेखि उहाँका कार्यहरूलाई मार्गदर्शन गर्दै आएको छ। यसलाई स्पष्ट गर्नका लागि, मैले स्वयम् देखेका, आयोजना गरेका वा अनुवादका रूपमा सहभागी भएका केही उदाहरणहरू तपाईंहरूसँग साझा गर्न चाहन्छु।
मानवताको एकताको सन्दर्भमा, जहाँसुकै प्राकृतिक विपद् आए पनि, परम पावनले राहत प्रयासहरूका लागि उदार दानहरू गर्नुभएको छ। परम पावनले सामाजिक अस्थिरताको समयमा पनि सहयोग गर्नुभएको छ। उदाहरणका लागि, पूर्वी युरोप र सोभियत संघका नेताहरू र जनताले साम्यवाद पतनपछि रूपान्तरणको क्रममा सामना गरेका कठिनाइप्रति उहाँ निकै चिन्तित हुनुहुन्थ्यो। राष्ट्रपति भ्याक्लाव हाभेलले पदभार ग्रहण गरेपछि केही हप्तामै उहाँलाई ध्यान सिकाउन निमन्त्रणा गर्दा, उहाँ तुरुन्तै चेकोस्लोभाकिया जानुभएको थियो, जसले हाभेल र उनकी टोलीलाई नयाँ जिम्मेवारीको तनाव सामना गर्न मद्दत गर्यो। त्यस्तै, बोरिस येल्तसिनका पहिलो उपप्रमुखको अनुरोधमा, सोभियत संघबाट स्वतन्त्रता स्थापित गर्न थालिरहेको समयमा तनावमा रहेका रूसी संसद सदस्यहरूलाई मद्दत गर्न उहाँले तिब्बती चिकित्सकहरू पठाउनुभएको थियो।
सन् १९९० मा सोभियत स्वास्थ्य मन्त्रालयले चर्नोबिल दुर्घटनाका पीडितहरूको उपचारका लागि तिब्बती चिकित्सकहरूको सहयोग मागेको थियो। उहाँले करुणापूर्वक सहमति जनाउँदै आफ्ना व्यक्तिगत चिकित्सक डा. तेनजिन छोएड्रकलाई पठाउनुभयो। दुर्भाग्यवश, प्रारम्भिक परीक्षण सफल भए पनि सोभियत संघ विघटन भएपछि रूस, युक्रेन र बेलारुसबीच सहकार्यमा सहमति नजुटेकाले परियोजना रोक्नु पर्यो। तर यो उदाहरणले देखाउँछ कि परम पावनका ध्यानका मुख्य विषयहरू केवल व्यक्तिगत साधनासँग सम्बन्धित थिएनन्, ती उहाँका सबै कार्यहरूका लागि सक्रिय मार्गदर्शक सिद्धान्तहरू थिए। आफू र आफ्ना सबै कार्यहरूको शून्यता सम्बन्धी उहाँको गहिरो बुझाइ उहाँका गहिरा शिक्षणहरूमा मात्र होइन, प्रेमपूर्ण भीडबीचमा पनि नम्र रहन सक्ने क्षमता र असंख्य परियोजनाहरूलाई तनावबिनै सम्हाल्ने योग्यमार्फत पनि स्पष्ट देखिन्छ।
बालबालिकालाई धर्मनिरपेक्ष नीतिशास्त्र पढाउने उद्देश्यले विद्यालयको पाठ्यक्रम विस्तार गर्न परम पावनको प्रतिबद्धताको सन्दर्भमा, परम पावनले एमोरी विश्वविद्यालयमा सामाजिक, भावनात्मक र नीतिपरक अध्ययन कार्यक्रम सुरु गर्नुभएको छ। यो कार्यक्रम २४ भाषामा अनुवादित भई ४१ भन्दा बढी देशका विद्यालय पाठ्यक्रमहरूमा समावेश गरिएको छ।
परम पावनले सधैं अन्तरधार्मिक सद्भाव प्रवर्धनमा बलियो जोड दिनुभएको छ, जुन उहाँको दोस्रो प्रमुख प्रतिबद्धता हो। भारत आएपछि उहाँको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमण नै १९६७ मा जापान र थाइल्याण्डमा बौद्ध नेताहरूलाई भेट्न गएको थियो, र युरोपको पहिलो भ्रमणमा उहाँको पहिलो गन्तव्य भ्याटिकनमा पोप पल छैठौंसँगको भेट थियो। त्यसपछिका वर्षहरूमा, उहाँले धेरै ख्रिष्टियन र यहूदी नेताहरूसँग अनेक अन्तरधार्मिक कार्यक्रमहरूमा भाग लिनुभयो, सार्वजनिक प्रार्थना सभाहरूभन्दा प्रेम विकास गर्ने तिनीहरूको शिक्षा र ध्यान विधिहरूको निजी छलफललाई सधैं प्राथमिकता दिनुभयो। यस सन्दर्भमा, उहाँले सन् १९९० मा यहूदी आध्यात्मिक नेताहरूको समूहलाई धर्मशालामा आमन्त्रणा गर्नुभयो। त्यसैगरी, उहाँले १९९४ मा गिनीका वंशानुगत सूफी नेता डा. तिर्मिजियु डियल्लो जस्ता मुस्लिम नेताहरूलाई पनि यस्ता छलफलका लागि आमन्त्रण गर्नुभयो। दर्शक दुवै पक्षका लागि अत्यन्त भावनात्मक र मार्मिक थियो।
त्यसपछि परम पावनले धेरै मुस्लिम नेताहरूसँग भेट गर्नुभयो र हामीलाई बर्जिन अभिलेखमा अनुरोध गर्नुभयो कि हाम्रो “स्टडी बौद्धिज्म” वेबसाइटको सामग्री सबै प्रमुख इस्लामिक भाषाहरूमा उपलब्ध गराइयोस्, जुन हामीले पूरा गर्यौं। प्रायः गलत बुझाइ जानकारीको अभावबाट उत्पन्न हुने भएकाले, हामीले उहाँको अनुरोधलाई विस्तार गर्दै हाम्रो सामग्री हिब्रू भाषामा र सबै एशियाली बौद्ध देशहरूको भाषाहरूमा पनि अनुवाद गराएका छौं।
परम पावनको तिब्बती संस्कृति संरक्षण गर्ने प्रयास, जुन उहाँको तेस्रो प्रमुख प्रतिबद्धता हो, भारत आएको केही समयपछि नै सुरु भयो। धर्मशालामा १९६० मा, उहाँले पहिलो तिब्बती बालबालिकाका गाउँ खोल्नुभयो। १९६१ मा, उहाँले “ माइ ल्यान्ड एन्ड माइ पिपल ” लेख्नुभयो र अर्को वर्ष यसलाई अंग्रेजीमा अनुवाद गराउनुभयो। अर्को चरणको रूपमा, १९६२ मा, उहाँले किशोरहरू शार्पा र खम्लुङ रिन्पोछे, साथै गेशे सोपा र लामा कुङ्गालाई न्यू जर्सी पठाउनुभयो ताकि तिनीहरूले कालमिक मङ्गोल गेशे वाङ्ग्यालको मार्गदर्शनमा अंग्रेजी सिक्न र धर्म अनुवादक बन्न सकून्।
सन् १९६५ मा नयाँ दिल्लीमा उहाँले पहिलो “तिब्बत हाउस” स्थापना गर्न व्यवस्था गर्नुभयो, जसलाई तिब्बती सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा सञ्चालन गरियो। त्यसपछि सन् १९६६ देखि ल्हासाका मुख्य गुम्बाहरू दक्षिण भारतमा पुनः स्थापना गरियो। सन् १९६७ मा उहाँले सारनाथमा “केन्द्रीय तिब्बती उच्च अध्ययन संस्था” उद्घाटन गर्नुभयो।
जहाँसम्म मलाई थाहा छ, सन् १९६९ मा परम पावनले बौद्ध ग्रन्थहरूको अनुवाद कार्यको जिम्मा दिन सुरु गर्नुभयो। त्यतिबेला मैले हार्भर्ड विश्वविद्यालयमा आफ्नो पीएचडीको शोधका लागि भारत आएका बेला पहिलो पटक उहाँसँग भेट गर्दा, उहाँले शार्पा र खम्लुङ रिन्पोछेहरूसँग मिलेर एउटा ग्रन्थ अनुवाद गर्न दिनुभयो। ती दुई रिन्पोछेहरू अघिल्लो वर्ष भारत फर्किएका थिए, र मेरो उनीहरूसँगको सम्बन्ध गेशे वाङ्ग्यालमार्फत भएको थियो। हामीले रिन्पोछेहरूको गुरु गेशे ङवाङ धार्ग्येको मार्गदर्शनमा त्यो ग्रन्थ अनुवाद गर्यौं। पछि हाम्रो संयुक्त कार्य नै “लाइब्रेरी अफ तिब्बेटन वर्क्स एण्ड अर्काइभ्स” भित्रको अनुवाद विभागको रूपमा विकसित भयो।
तिब्बती संस्कृति संरक्षण गर्न र तिब्बतबाट ल्याइएका धर्मग्रन्थहरू सुरक्षित राख्नका लागि, परम पावनले सन् १९७० को जुन महिनामा पुस्तकालयको शिलान्यास गर्नुभयो। सन् १९७१ को नोभेम्बरमा यसको उद्घाटन हुनु केही समय अघि, पश्चिमीहरूका लागि बौद्ध दर्शन र ध्यानका कक्षा सञ्चालन गर्नु लाभदायक हुने देखेर उहाँले गेशे ङवाङ धार्ग्येलाई शिक्षक र ती दुई रिन्पोछेहरूलाई अनुवादक नियुक्त गर्नुभयो। त्यसपछि, सन् १९७२ मा म हार्वर्डमा आफ्नो डिग्री पूरा गरेर त्यहाँ उनीहरूसँग सहभागी हुन र आफ्नो जीवन उहाँको सेवामा समर्पित गर्न सक्षम भएँ।
त्यही वर्ष, नालन्दा परम्पराका पाठहरू संरक्षण र अनुवाद गर्नुको महत्त्व देखेर, परम पावनले गेशे वाङ्ग्यालसँग कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा अमेरिकन इन्स्टिच्युट अफ बुद्धिस्ट स्टडिज स्थापना गर्नुभयो र यसलाई तेन्ग्युर अनुवाद गर्ने जिम्मेवारी दिनुभयो, जसमा ती पाठहरू समावेश थिए।
त्यसै गरी, परम पावनले कालचक्र दीक्षालाई पहुँचयोग्य बनाउन प्रारम्भिक कदम चाल्नुभयो जसलाई उहाँ भविष्यको लागि विशेष लाभदायक मान्नुहुन्छ। उहाँका कालचक्र गुरुहरूमध्ये एक, छेन्शाप सेर्कोङ रिन्पोछेले मलाई उहाँका लागि यो अनुवाद गर्न तालिम दिनुभयो। परम पावनले चाँडै नै पश्चिमीहरमा कालचक्र अभ्यासमा बलियो चासो देख्नुभयो, र त्यसैले उहाँले तिनीहरूको अभ्यासको लागि अनुवाद गर्न क्रमबद्ध लम्बाइका तीन साधनाहरू छान्नुभयो। त्यसपछि, मानिसहरूलाई यी दीक्षाहरूको लागि तयार गर्न मद्दत गर्न, परम पावनले व्यक्तिगत रूपमा के व्याख्या गर्ने र प्रायः सोधिने प्रश्नहरूको जवाफ कसरी दिने भन्ने मार्गदर्शन दिनुभयो।
परम पावनले धर्मलाई संसारभर पहुँचयोग्य बनाउन थुप्रै अन्य उपायहरूमा धेरै समर्थन गर्नुभएको छ। सन् १९८९ मा, उहाँले मलाई दक्षिण भारतका मठहरूमा पठाउनुभयो ताकि पश्चिममा पढाउन र अनुवाद गर्न योजना बनाउने गेशेहरू र भिक्षुहरूलाई तयार पार्न सहयोग गर्न सकूँ। व्यक्तिगत रूपमा स-साना कुरामा ध्यान दिँदै, उहाँले मलाई सूट र टाई लगाउन निर्देशन दिनुभयो ताकि भिक्षुहरूले मलाई गम्भीरतापूर्वक लिन सकून्। यसले १९९४ मा दिल्लीमा डोबूम रिन्पोछेले आयोजना गरेको कार्यशालामा युवा तिब्बतीहरूलाई लेखित अनुवादका लागि आवश्यक सीप सिकाउन सहयोग पुर्यायो।
तिब्बतीहरूमाझ बौद्ध शिक्षाहरूको संरक्षणको लागि, परम पावनले चार तिब्बती सम्प्रदायहरू र स्थानीय बोन परम्पराबीच एकता अत्यन्त आवश्यक छ भनी देख्नुभयो। त्यसकारण, परम पावनले १९८८ मा सबै पाँच परम्पराका पुनर्जन्म लामाहरू र मठाधीशहरूको सम्मेलन बोलाउनुभयो ताकि तिनीहरूले सहकार्य गर्न सक्ने बिषयमा छलफल गर्न सकून्।
तिब्बतमा नै धर्मको शिक्षाहरू निरन्तर संरक्षणमा रहोस् भनी सुनिश्चित गर्न, उहाँले चिनियाँ शैक्षिक संस्थाहरूको समर्थन ठूलो सहयोग हुने ठान्नुभयो। त्यसैले, उनीहरूमा तिब्बती बौद्ध धर्मप्रति रुचि कस्तो छ भनी मूल्याङ्कन गर्न, सन् १९९४ मा परम पावनले मलाई बेइजिङ जान र त्यहाँ बौद्ध धर्मको शैक्षिक अध्ययनमा समर्पित अनुसन्धान संस्थाहरूमा व्याख्यान दिन अनुरोध गर्नुभयो। प्राध्यापक र विद्वानहरू तिब्बती बौद्ध धर्ममा, विशेषगरी तन्त्रमा, साँचो रुचि राख्थे र थप जान्न चाहन्थे। परम पावनले यसलाई भविष्यका लागि सकारात्मक संकेतको रूपमा लिनुभयो।
परम पावनको बौद्ध संस्कृति संरक्षण गर्ने प्रतिबद्धता तिब्बतमा मात्र सीमित छैन। उहाँले मङ्गोलिया र रुसका परम्परागत बौद्ध क्षेत्रहरू: काल्मिकिया, बुर्यातिया र तुवामा बौद्ध धर्म पुनर्जीवित गर्न निर्णायक भूमिका खेल्नुभयो। उहाँले १९७९ र १९८२ मा भ्रमण गर्दै यस पुनर्जीवनका लागि आधार तयार गर्नुभयो र कम्युनिज्म पतनपछि सन् १९९२ मा त्यहाँ व्यापक रूपमा शिक्षण गर्नुभयो।
मंगोलियामा बौद्ध धर्मको पुनरुत्थानलाई तिब्र बनाउने उद्देश्यले, सन् १९९७ मा परम पावनले बाकुला रिन्पोछेका शिक्षाहरू साधारण मंगोलियन भाषामा सङ्ग्रह गरी प्रकाशन गर्ने परियोजना शुरु गर्नुभयो। त्यसअघिसम्म ती शिक्षाहरू केवल शास्त्रीय मंगोलियन वा तिब्बती भाषामा मात्र उपलब्ध थिए, जुन साधारण मानिसहरूले पढ्न सक्दैनथे। भारतका राजदूतको रूपमा मंगोलियामा कार्यरत बाकुला रिन्पोछे त्यहाँ लोकप्रिय शिक्षक बनेका थिए। उनका शिक्षाहरू र मठीय अनुशासनका सुधारहरूले मंगोलियामा वर्तमान बौद्ध धर्मको समृद्धिको आधार तयार पारेका छन्।
भारतका प्राचीन दार्शनिक शिक्षाहरू भारतीय शैक्षिक प्रणालीमा प्रवेश गराउने उहाँको चौथो प्रतिबद्धता पूरा गर्न, उहाँले २०१७ मा तिब्बती बालबालिकाका गाउँका विद्यालयको पाठ्यक्रममा तर्कशास्त्र र विवाद अध्ययन सुरु गराउनुभयो। त्यसपछि, २०२३ मा, उहाँले बोधगया स्थित दलाई लामा सेन्टर फर टिबेटन एन्ड इन्डियन एनसिएन्ट विजडमको शिलान्यास गर्नुभयो। यसले यस वर्ष अप्रिल २०२५ मा पहिलो शैक्षिक सम्मेलन आयोजना गर्यो, जसले यी विषयहरू भारतीय विद्यालयमा कसरी ल्याउन सकिन्छ भन्ने सम्भावित रणनीतिहरूको अन्वेषण गर्यो। परियोजनाका लागि उपयुक्त शिक्षण सामग्री आवश्यक पर्ने अनुमान गर्दै, हामीले हाम्रो स्टडी बुद्धिजम् वेबसाइटका ठूलो अंशहरू दस भारतीय भाषाहरूमा अनुवाद गराएका छौँ।
अझ धेरै उदाहरणहरू छन् जहाँ अन्य मानिसहरूलाई पनि परम पावनका प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्न सहयोग गर्न प्रेरित गरिएको छ, जस्तै १९८७ मा वैज्ञानिकहरूसँगको माइन्ड एण्ड लाइफ बैठकहरूको उद्घाटन, २००८ मा बंगलुरुस्थित दलाई लामा इन्स्टिच्युट फर हायर एजुकेशनको उद्घाटन, र २०२४ मा धारमशालामा सर्कोङ इन्स्टिच्युटको उद्घाटन, जसले तर्कशास्त्र र विवाद सिकाउने र तिनलाई पश्चिमी धर्म केन्द्रका अध्ययन कार्यक्रममा लागू गर्ने तरिका सिकाउँछ। आशा छ, यो शताब्दी अघि बढ्दै जाँदा, हाम्रा उदाहरणहरूले नयाँ पुस्तालाई परम पावनको दृष्टिकोणलाई भविष्यका लागि सबैभन्दा लाभदायक बनाउने कदम चाल्न प्रेरणा दिनेछन्। यसका लागि परम पावनभन्दा बढी बुद्धिमान र करुणामय मार्गदर्शक अरू कोही छैनन्, र परम पावनलाई सबैभन्दा राम्रो जन्मदिनको उपहार भनेको अरूलाई लाभ पुर्याउने हाम्रा कार्यहरू हुन्। धन्यवाद।